Umbgrove graaft om

Berichten van de witte kast (deel 5 De kantlijnschrijver)

Wed, 01 Sep 2021 14:54:25 GMT

In het archief van mijn oudoom (particulier secretaris van Prins Bernhard van 1951 tot 1962), zit een document met de titel: Instructie voor Mejuffrouw Mr. M. Meurs, Particulier Secretaresse van Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix . Het is een twee pagina’s tellend, getypt document. Ik had het een tijdje geleden al vluchtig doorgekeken en het was me wel opgevallen dat er in de kantlijn met zwarte pen commentaar bij was geschreven, maar ik had het terzijde gelegd omdat het me niet heel waardevol leek: een functieomschrijving voor de nieuwe particulier secretaresse van de prinses. Kennelijk moest mijn oudoom die kanttekeningen doorvoeren.

T oen ik het gisteren nog eens goed bekeek, zag ik dat het commentaar in de kantlijn nogal boos was. Er stonden dingen als: Volkomen onwaar!! en Ontoelaatbaar! en Door deze mensen-nooit! Nieuwsgierig geworden begon ik het document te lezen.

De eerste alinea gaat over de verantwoordelijkheid die de Koningin draagt voor de particuliere activiteiten van de leden van haar Huis. De woorden particuliere activiteiten staan onderstreept en in de kantlijn staat: Volkomen onwaar!! Alleen voor officiële aangelegenheden . Bij een volgende regel, waar beschreven wordt dat er een verschil is tussen de activiteiten van Beatrix als Prinses en als kind staat geschreven: onbegrijpelijk, en niet te scheiden!! In de alinea met als kop Consequenties staat bij de opmerking dat ene mejuffrouw Broers bijgestaan kan worden door Harer Majesteit’s Secretariaat: ook niet toelaatbaar met deze mensen . Zo staat het stuk vol met strepen, opmerkingen, vraag en uitroeptekens. Op pagina 2: Als het Secretariaat van HM door behoorlijke en fatsoenlijke mensen bezet was zoude dit alles volkomen normaal zijn. Nu is dit onmogelijk .

Ik werd steeds nieuwsgieriger naar wie de kantlijnschrijver is. Kennelijk was hij of zij niet erg onder de indruk van de mensen rondom Juliana. To say the least. Opmerkelijk dat die kritiek zo direct wordt geformuleerd. Dat lijkt me hoogst ongebruikelijk in de kringen rond het koninklijk huis. Ik draaide het document om en zag dat het commentaar doorgaat op de achterkant: De toverformule van de grondwet: “de Koning richt zijn huis in naar eigen goedvinden” is een uitvinding van v. Heeckeren in die zin dat dit ook op het Secreatariaat slaat ( ) echter zeker niet het doen en laten van haar man en de kinderen. Hiervoor geldt het Burgerlijk Wetboek. Dit besef is bij HM echter nog niet doorgedrongen.

Wie was de schrijver? Wie, uit de kennelijk zeer directe omgeving van Koningin Juliana, durfde zo hard en openlijk kritiek op haar te geven? Ik dacht altijd dat mensen in dit soort posities omgeven werden door Ja knikkers.

T oen las ik het laatste stuk: Conclusie: Ik kan dit stuk niet goedkeuren als vader en heb op verzoek van mijn oudste dochter, die mij in deze zaak om hulp vroeg, dit even op schrift gesteld . Als vader? Het commentaar was dus van Prins Bernhard!

Ineens realiseerde ik me dat dit (ongedateerde) stuk waarschijnlijk geschreven is halverwege de jaren vijftig, ten tijde van de Greet Hofmans affaire. Het huwelijk van Juliana en Bernhard was op een dieptepunt beland, Juliana wilde scheiden, en er waren in het Koninklijk paleis twee kampen die elkaar niet konden luchten of zien. Hoe ging mijn oudoom daarmee om? Uit de stukken die ik tot nu toe van en over hem gelezen heb komt hij over als een vriendelijke, rustige man, geen man van conflicten. Juliana noemt hem in Juliana & Bernhard (Fasseur): “een braaf, goedwillend man”.

Hoe ging hij om met de oorlog die woedde tussen de twee echtelieden en waarvan hij dagelijks getuige was? Probeerde hij iedereen te vriend te houden? Lag hij er ’s nachts wakker van? Werd hij gemanipuleerd?

Interessant materiaal voor een roman; fijn conflict voor een romanpersonage.

Berichten van de witte kast (deel 10 Het negatief)

Tue, 03 Mar 2020 19:34:42 GMT

De afgelopen maanden las ik negen boeken over Bernhard, sprak ik met historici, probeerde ik materiaal uit het Koninklijk archief te pakken te krijgen, keek ik oude series en polygoonjournaals, om er uiteindelijk achter te komen dat mijn boek helemaal niet over Bernhard gaat.

Ik had er een film, The remains of the day , voor nodig om in te zien dat hij en Juliana en het hele hof, slechts de achtergrond vormen waartegen het verhaal van dé hoofdpersoon van mijn roman, mijn oudoom, de particulier secretaris, zich afspeelt. Het gaat om zíjn karakter, om zíjn dilemma’s, om zíjn gewetensnood. Het gaat om zijn loyaliteit die op de proef wordt gesteld, het is zíjn karakter dat interessant is, interessanter dan dat van Bernhard. Net als het karakter van butler Stevens interessanter is dan dat van Lord Darlington.

Ik hou van het kleine, menselijke drama tegen de achtergrond van het grote, dreigende wereldtoneel.

Overigens las ik het boek van Ishiguro waarop de film gebaseerd is ook en moet ik concluderen dat het cliché, het boek is beter dan de film, in dit geval niet op gaat.

Dat is vooral te danken aan het waanzinnige acteerwerk van Hopkins, die het karakter van butler Stevens, dat in het boek gestalte krijgt door pagina’s lange overpeinzingen (het boek is in de ik-vorm geschreven) in de film met een paar gelaatsuitdrukkingen schetst. Kijk maar eens naar dit fragment: https://www.youtube.com/watch?v=5nyJNNk1jCY en let dan vooral op de gezichtsuitdrukking van Stevens op 1.40. Zo subtiel, zo precies, zo knap.

Natuurlijk, het scenario, dat vrij nauwgezet het boek volgt, is ook goed, maar de vertaling van boek naar film, dat wat altijd zo ontzettend lastig is, krijgt gestalte door Hopkins.

Terug naar het onderzoek dat ik de afgelopen maanden deed en mijn conclusie dat ik naar de verkeerde persoon op zoek was.

Ik begrijp mijn verwarring wel: het archief dat ik in handen kreeg gáát alleen maar over Bernhard: alle foto’s, alle brieven, documenten, telegrammen gaan over de man of zijn van hem. Nergens is mijn oudoom zelf aan het woord, je kijkt steeds door zijn ogen, maar je ziet hem nooit zelf. Ja, op foto’s, dan staat hij als wethouder Hekking achter Bernhard, maar niet in tekst.

In alle boeken die ik las is hij heel onnadrukkelijk aanwezig. Vrijwel nergens staat iets dat hem karakteriseert, het zijn alleen maar dingen als: ‘Een van de deelnemers berichtte heet van de naald aan de secretaris van de prins dat het drie zeer inspannende dagen waren geweest’. Of over het verhoor door de commissie Beel over de Greet Hofmans affaire: ‘Daarna was het de beurt aan Waterink, De Graaff en Van Dijk. [ ] Vooral Van Dijk toonde zich een nuttige informant.’

Een paar keer wordt er een tipje van de sluier opgelicht. Uit een fragment uit het boek van Fasseur blijkt dat hij niet alleen maar ‘een braaf, goedwillend man’ was, zoals Juliana hem typeerde, maar dat hij ook een hardere kant heeft, als hij Van Heeckeren, de particulier secretaris van Juliana, ‘onhandig weinig bekwaam, tactloos en blindelings overgegeven aan de Hofmanscultus, die overigens geheel boven zijn pet gaat’ vindt. De echtgenote van Van Heeckeren komt er niet beter af. Zij is ‘een drijfster, haar begeerte is zich in de zon van het koningschap te koesteren’.

Dat zijn stevige woorden, zeker voor een man die zich verder zoveel mogelijk op de achtergrond houdt. Hij was niet voor niks een broer van mijn grootvader die op de constatering dat hij nooit het achterste van zijn tong liet zien, liet volgen: ‘Liever het voorste ook niet.’

Een ander fragment waarin iets over zijn karakter wordt prijsgegeven staat in het boek van Aalders, ‘Alles was anders’, als mijn oudoom het aan Eva Peron volstrekt ten onrechte uitgereikte Grootkruis in de Orde van Oranje Nassau, ‘een daad van wijs beleid’ noemt. Peron, die gek was op onderscheidingen, dreigde het hele bezoek van Bernhard aan Argentinië af te blazen als zij die onderscheiding niet kreeg. Het zegt, denk ik, iets over het diplomatieke karakter van mijn oudoom.

Tot slot is er in hetzelfde boek nog een passage over informatie die uitgelekt was naar de pers omdat hij zijn mond voorbij zou hebben gepraat over een bezoek van het hoofd van het laboratorium van het Instituut voor kernonderzoek aan Argentinië. Een nogal gevoelig onderwerp omdat het land een kernmacht wilde worden en daarvoor een zogenaamde cyclotron nodig had die Philips Duphar maakte.

Een opmerkelijke fout voor een man die verder zo gesloten lijkt. Of was het geen fout?

Al met al is er heel weinig bekend.

Om hem te leren kennen moet ik mijn archief als spiegel gebruiken; wat bewaarde hij? Waarom bewaarde hij dat?

Het archief is het negatief waar ik een beeld uit naar voren moet halen. Wat zeggen de telegrammen die hij bewaarde over hem? Wat zegt het dat hij een brief van een jonge prinses Beatrix aan hem in zijn plakboek plakte? Wat zeggen de koffievlekken op de oorkonde uit Uruguay?

Ik stel me hem voor als een soort Stevens. Iets minder op vlakte, iets kritischer, iets humoristischer, maar verder even onkreukbaar.

Het kwartje is gevallen.

Berichten van de witte kast (deel 9 De rest van de dag)

Mon, 24 Feb 2020 18:52:01 GMT

Nog steeds op zoek naar een goede ‘ingang’ voor mijn boek, herinnerde ik mij ineens de film ‘The remains of the day’, naar de roman van Ishiguro.

Ik herinnerde mij een geweldige Anthony Hopkins als de onkreukbare butler die, zelfs als zijn vader overlijdt, gewoon doorgaat met het werk omdat hij nou eenmaal een groot plichtsbesef heeft en de Lord natuurlijk geen last mag hebben van zijn privé-sores.

Zou zo’n soort figuur niet model kunnen staan voor mijn oudoom in zijn rol als particulier secretaris van prins Bernhard?

Ik vind het altijd prettig om een bestaand boek te ‘herschrijven’. Vroeger, toen ik liedjes schreef, nam ik ook het liefst een bestaand nummer en ‘herschreef’ dat. Niet letterlijk natuurlijk, het diende slechts als voorbeeld en het was zaak daar gedurende het schrijven dan weer voldoende afstand van te nemen; ik leende als het ware de structuur of het idee of het taalgebruik en dat vormde dan weer het begin van mijn eigen werk.

Het voorkomt dat je vast blijft zitten omdat het allemaal te onoverzienbaar groot is; je begint niet met een leeg vel papier, maar met een schets van hoe het er uit zou kunnen zien. Het is een houvast, een hapklare brok, een truc, zoals het hele schrijfproces een manier is om jezelf voor de gek te houden, een gevecht tegen moedeloosheid.

Ik ontdekte deze manier van werken lang geleden en aanvankelijk dacht ik dat het niet hoorde; ik dacht dat ‘echte’ schrijvers of ‘echte’ songwriters nooit naar andermans werk keken, helemaal ‘authentiek’ waren. Tot ik een interview las met John Lennon waarin hij vertelde dat elk liedje dat hij geschreven had gebaseerd is op een bestaand nummer van iemand anders.

Interessant om te merken hoe selectief mijn geheugen is (of hoe slecht): ik was helemaal vergeten dat ‘The remains of the day’ speelt in de jaren dertig tegen de achtergrond van een dreigende wereldoorlog. Lord Darlington, bewoner van het immense landhuis Darlington Hall, vindt dat Duitsland na de Eerste Wereldoorlog te zwaar is gestraft en koestert sympathien voor het facisme, zoals veel aristocraten in die tijd. Hij organiseert geheime bijeenkomsten met congresleden en later met Chamberlain en de Duitse ambassadeur in een poging tot een akkoord te komen met het Duitsland van Hitler.

Als butler Stevens twee Joodse bediendes blijkt te hebben aangenomen, staat de Lord erop dat zij worden ontslagen, iets wat Stevens, weliswaar met tegenzin, toch doet.

Terugkijkend op zijn leven, constateert Stevens dat hij de foute keuze heeft gemaakt, dat hij loyaal is geweest aan de verkeerde man.

Het interessante aan het verhaal is dat Lord Darlington een aimabele, zachte man is. Hij is geen hardcore fascist, eerder een pragmaticus. Ik hou enorm van dit soort ‘grijze’ karakters omdat zij meer dilemma’s oproepen dan ‘zwart-witte’. Het is een man om van te houden, hij is goed voor zijn (niet joodse) personeel, hij is liberaal én hij maakt de verkeerde keuze. Een keuze die, zonder de kennis van de holocaust, ook nog best voorstelbaar is.

Na de oorlog, het grootste deel van de film bestaat uit flashbacks, wordt butler Stevens aangesproken op zijn werk voor deze ‘foute’ man. Aanvankelijk ontkent hij voor hem gewerkt te hebben, later geeft hij dat wel toe, maar stelt dat hij nooit iets geweten heeft van zijn foute sympathieën, hij was te druk met zijn werk. Iets wat zeer onwaarschijnlijk is, want hij wist precies wie het landhuis bezochten en was getuige van (grote delen van) de gesprekken die daar gevoerd werden. Het mooie van de film is dat je er toch aan gaat twijfelen.

Hoe dan ook, Stevens valt de Lord niet af en blijft zelfs met weemoed terug denken aan de jaren met de Lord, zeker nu een rijke Amerikaan het landgoed heeft gekocht.

Met dat loyaliteitsconflict moet mijn oudoom toch ook gezeten hebben. Hij moet kennis gehad hebben van de foute zakendeals van de prins, van zijn overspel, maar in het archief is helemaal niets belastends te vinden. Nou, één ding misschien, maar dat moet ik nog uitzoeken.

Sprak hij over die zakendeals met Bernhard? Adviseerde hij hem? Regelde hij hotelkamers voor de amoureuze ontmoetingen van de prins?

Of was hij een soort Stevens en bemoeide hij zich nergens mee? Hoeveel wist hij?

En hoe zou hij daar later op terug gekeken hebben? Een later dat niet kwam omdat hij in 1962, in het harnas, stierf.

Dat beeld van die butler die tegen alle klippen op loyaal blijft aan zijn foute landlord liet me de afgelopen dagen niet meer los.

Berichten van de witte kast (deel 8 Greet Hofmans' adel)

Sun, 09 Feb 2020 14:46:15 GMT

Ik heb de loden platen onder het bed van mijn grootouders altijd laten liggen. Ook nu, twintig jaar nadat ze zijn overleden liggen daar onder het krakende houten tweepersoonsbed die twee donkere hoeders van de gezondheid. Poortwachters tegen gevaarlijke aardstralen, die daar waren aangetroffen door iemand met een wichelroede.

Ik moest er aan denken toen ik de afgelopen week Juliana & Bernhard, het verhaal van een huwelijk van Fasseur las.

Ook zij laten de Koninklijke stallen wichelroeden en ook daar worden aardstralen aangetroffen als gevolg waarvan de paarden verplaatst moeten worden.

Het is de periode van de Greet Hofmans affaire en de crisis in het huwelijk van J en B; de jaren vijftig, uitgerekend de periode dat mijn oudoom werkzaam was op Soestdijk.

Het was de periode dat Juliana ‘Het Oude Loo’ conferenties bezoekt: vage, spirituele bijeenkomsten waar gebedsgenezeres en ‘doorgeefster’ van ‘het hogere’, Greet Hofmans, een vaste gast was.

Er zit een uitnodiging voor zo’n bijeenkomst in het archief:

Misschien ten overvloede wil ik hier nog aan toevoegen, dat de Bijeenkomst zeker geen tentoonspreiding van kundigheden worden zal; ook geen wetenschappelijk, theologisch of would-be wetenschappelijk karakter zal dragen, maar zoveel mogelijk zal zijn een levend getuigen uit eigen ervaren, gedragen door waarachtige hunkering naar beter leven en samenleving.

Als je het boek van Fasseur leest is het haast onvoorstelbaar dat een intelligente vrouw als Juliana zo onder de indruk was van Hofmans. Een citaat uit een brief van haar aan de koningin:

Sinds maart 1946 is mij op een gebed, waarin ik mijzelf aan den Vader aanbood voor eventuele mogelijkheid op aarde, van Zijn Heilige wedervertrouwen in de mensen, als dienares, en zeker als de nederigste, te mogen deelachtig worden Zijn Heilige genade en wel voor het genezen van alle ziekten.

Juliana was niet de enige. In ‘de betere’ (veelal adellijke) kringen werd gedweept met Hofmans. En met grafologie, en met de gedachte dat er buitenaards leven op aarde was.

Aanvankelijk is prins Bernhard ook wel geïnteresseerd in haar ‘gaven’; hij vraagt haar bijvoorbeeld hoe hij zijn dressuurpaard No No Nanette beter kan prepareren voor de Olympische Spelen. Hofmans krijgt door dat het vlees en room moet krijgen. Als het diet niet blijkt te werken (een paard is een herbivoor) en later ook de beloofde genezing van de oogziekte van prinses Marijke wel erg lang op zich laat wachten, haakt Bernhard af en wordt hij zelfs haar grootste vijand. Nou ja, het verhaal is denk ik wel bekend.

Midden jaren vijftig ontstaan er twee kampen op Soestdijk: aan de ene kant het secretariaat van de koningin met de Hofmans adepten Van Heeckeren van Molecaten en Maasdijk en aan de andere kant het secretariaat van Bernhard, waar dus mijn oudoom werkte. In tegenstelling tot van Heeckeren en Maasdijk, komt hij maar sporadisch aan bod in het boek, waaruit je zou kunnen concluderen dat hij een bescheiden rol heeft gespeeld. Of althans een weinig uitgesproken rol. Juliana noemt hem ergens ook ‘een goedwillende, brave man’, zelfs als de verhoudingen al danig verziekt zijn.

Het past wel in het beeld dat ik van hem heb: een aimabele man, zachtmoedig, slim, wijs, een verbinder in hedendaags managementjargon. Een ideale tweede man, acceptabel voor iedereen.

Als dagelijkse bezoeker van Soestdijk moet hij heel veel gehoord en gezien en opgeslagen hebben: echtelijke ruzies; tirades van Bernhard; driftbuien van Juliana; steken onder water van de persoonlijk secretaris van Juliana gericht aan de directeur van het Kabinet van de Koningin; verdachtmakingen van de algemeen secretaris van de hofhouding ten aanzien van de grootmeester van het hof.

In die zin is Juliana & Bernhard ook te lezen als een kritische beschouwing van de rol van ‘betere’ kringen. Het is het verslag van een snoeiharde strijd van ‘beschaafde’ mensen die geen middel schuwen om in het gevlei te komen van de twee mensen die hun hun status verschaffen: koningin en prins. In zekere zin zijn Juliana en Bernhard speelbal van de hunkering van de adel om zich te verheffen, om deelgenoot te zijn van iets hoogs, iets mysterieus, iets waar anderen tegen op kijken. De crisis was nooit zo groot geworden als er niet allemaal mensen hadden rondgelopen die opgewonden raken van paleizen, decoraties en uniformen. Hofmans was in feite alleen maar de concrete aanleiding voor een wedstrijdje verplassen van de adel.

Terug naar mijn grootouders: ook zij waren geïnteresseerd in ‘het hogere’. Mijn grootmoeder las het spiritistische tijdschrift Bres, ze verslond de boeken van Krishnamurti , liet haar handschrift ‘lezen’, geloofde in droom uitlegging.

En ze liet dus haar huis wichelroeden en loden platen neerleggen onder het bed.

Ik geloof niet in loden platen tegen aardstralen. Ik geloof niet in aardstralen, al moet ik toegeven dat mijn grootouders respectievelijk 90 en 93 jaar oud zijn geworden.

Berichten van de witte kast (deel 7 De vraagmachine)

Tue, 28 Jan 2020 10:57:53 GMT

In deze fase is mijn geest een machine die vragen uitspuugt en ze op een grote hoop gooit zonder antwoord te geven. Het is de fase waarin ik dolgraag wil beginnen met schrijven, maar waarin ik nog geen keuze heb gemaakt en dus niet verder kan. Het is de fase waarin ik te vergeefs hoop dat er één moment zal komen waarop ik het ineens zeker weet: dit wordt mijn onderwerp. Een openbaring, een bliksemschicht. Maar helaas werkt het zo niet. Hoe het wel werkt is dat ik na verloop van tijd zo gek word van mijn besluiteloosheid dat ik denk: dan in godsnaam dit onderwerp maar. Het is dus wachten tot ik genoeg heb van de stank van die almaar groter wordende berg met rottende vragen.

Waarom zou ik uberhaupt een boek over mijn oudoom, particulier secretaris van Prins Bernhard schrijven? Wat zijn mijn motieven? Is niet alles al gezegd over de prins? Is het niet vooral sensatie lust? Nee, want het boek gaat niet over Bernhard, maar over mijn oudoom. Oja? Gaat het daar wel over? Kan ik wel een goed personage bouwen met zo weinig informatie? Lijk ik op mijn oudoom? Hoe sprak hij? Hoe bewoog hij? Hoe ver ging zijn loyaliteit eigenlijk met een man die het niet zo nauw nam met de moraal? Hoe zou ik me gedragen in de omgeving van een prins? Moet een verhaal dat zeventig jaar geleden speelde niet iets zeggen over de huidige tijd? Wat heb je er anders aan? Moet het niet gaan over wat macht doet met mensen? Over hoe mensen veranderen in de periferie van de macht? Waar gaat het nou eigenlijk over? En is het niet raar om fictie te ‘bedrijven’ met een bekend persoon? Moet het wel de vorm van een geheim dagboek krijgen? Of moet ik ook mijn zoektocht beschrijven?

De machine blijft de hele tijd vragen uitspugen. Ondertussen bel ik mijn redacteur, spreek ik historici, lees ik boeken, drink ik koffie, lees ik kranten, spreek ik invallen in op mijn iphone, denk ik dat ik het nu zeker weet, weet ik dat ik dat alleen maar denk, ‘pitch’ ik mijn ideeën bij vrienden in de hoop dat zíj de knoop voor me doorhakken, maak ik een wandeling door de stad omdat dat me wel zal helpen, sta ik toch weer in een winkel te informeren naar een kamerplant die goed tegen de zon kan, neem ik een duik in een ijskoude zee om ‘uit mijn hoofd’ te komen, ben ik daarna zo koud dat ik thuis warm ga douchen, hou ik te weinig tijd over om voor het eten nog wat gedachten op papier te zetten, ben ik sjacherijnig, kijk ik een documentaire die ik halverwege uitzet omdat ik beter wat kan dóen, staar ik naar mijn laptop. En stort de machine zich op het tweede idee:

Waarom zou ik een boek schrijven over een man met liefdesverdriet? Komt het niet te dichtbij? Wordt het dan geen therapie? Hoezo? Was is dat voor aanname? Maar waar gaat het écht over? Over de tragiek van twee mensen die elkaar op het verkeerde moment in hun leven treffen? Over de eroderende werking van geluk? Of gaat het verhaal eigenlijk over twee mensen die elkaar niet begrijpen? Gaat niet elke stuk gelopen relatie over miscommunicatie? Ja! Is dat dan wel origineel? Is daar niet al duizend keer wat over geschreven? So what? Zou het niet mooi zijn als hetzelfde liefdesverhaal verteld wordt door beide ex-geliefden? Dus zowel de man als de vrouw, die ieder hun interpretatie geven van de gebeurtenissen? Hun verschillende connotaties bij woorden, hun verleden dat maakt dat ze de dingen net anders opvatten. Of was er een serie op Netflix die zo opgebouwd was? The Affair? Kut, ja. Maar wat maakt dat uit? Een goed idee is een goed idee. Toch? Maar hoe doe ik dat, want ik ken haar kant van het verhaal niet? Moet ik haar vragen om haar kant van het verhaal op te schrijven? Is dat een belachelijke gedachte? Ja! Nee! Is dat niet eigenlijk een verkapte poging om haar terug te winnen? Wat zijn je motieven? Is niet alles wat ik schrijf een verkapte poging om contact te maken met mensen? Heeft dat schrijven uberhaupt niet iets hysterisch afhankelijks? Moet ik daar niet eens met iemand over praten? Had ik morgenochtend nou fysiotherapie?

Wachten dus. Wachten tot de stank niet meer te harden is.

Berichten van de witte kast (deel 6 LFDSVRDRT)

Wed, 15 Jan 2020 19:51:31 GMT

Op mijn witte kast staat nog één idee (2), waarover ik nog niks schreef. Daarom vandaag maar eens een synopsis van dit eventuele boek geschreven.

Een man wordt ontzettend verliefd op een stuk jongere vrouw die hij ontmoet tijdens een masterclass. Hij vindt haar bloedmooi, intelligent, geestig, lief en tot zijn enorme geluk is het gevoel wederzijds. De eerste maanden gaan voorbij in een roes: alles wat ze samen doen is een avontuur, zelfs de kleinste dingen: naar de winkel gaan; een voorstelling bezoeken, een heg knippen. Als hij naast haar door de stad fietst, voelt hij zich weer twintig en realiseert hij zich dat het dertig jaar geleden is dat hij zich zo voelde. Hij had niet gedacht dat het mogelijk was om zo gelukkig te zijn. Met haar is hij de beste versie van zichzelf.

Maar dan, na een tijd, beginnen dingen gewoon te worden. En daar schrikt hij van. Hij is bang voor dingen die gewoon worden; het doet hem denken aan vroeger, aan alles waar hij juist van weg is gerend.

En, maar daar komt hij pas later achter, ergens in hem huist de overtuiging dat mensen alleen maar van hem kunnen houden als hij iets bijzonders doet. Gewoon is niet goed genoeg.

Dus wordt hij onrustig als ze samen op de bank zitten; als ze op tijd gaan slapen omdat ze morgen weer vroeg op moeten. Hij wordt onrustig als hij niet steeds dat grote gevoel heeft als hij haar ziet. Hij denkt dat het aan hem ligt.

Hij begint zich dingen in het hoofd te halen: dat hij nog niet toe is aan een relatie, na twintig jaar huwelijk. Dat hij eerst nog om zich heen moet kijken. Dat zij hem inperkt. Dat zij hem teveel claimt.

Dus wordt hij nonchalant met de vrouw die hij aanbidt. En zij voelt dat. Zij probeert hem te begrijpen en hem die ruimte te geven, dus buigt ze zich naar hem toe en ‘samen’ besluiten ze dat ze elkaar los laten. Niet echt, maar een beetje, zodat hij zich wat vrijer voelt. Ze zien elkaar nog wel, maar er zijn geen afspraken meer.

Hij denkt dat afspraken het probleem zijn.

En het werkt: soms zien ze elkaar een paar weken niet en als ze dan weer samenzijn spatten de vonken er vanaf. En natuurlijk, dan komt na een tijdje ook de onrust weer boven maar dat is niet erg, want daarna zien ze elkaar weer een tijd niet en verdunnen die negatieve gevoelens tot bijna nul.

Tot de dag dat zij hem laat weten dat ze iemand anders ontmoet heeft. Dat ze wel zei dat ze dit wilde, maar ze het alleen maar deed omdat ze hem niet kwijt wilde. Dat ze, net als in haar mislukte huwelijk, voelde dat ze zichzelf aan het kwijt raken was.

Het is alsof de grond onder zijn voeten wegzakt. In een klap zijn alle twijfels verdwenen, ineens ziet hij het heel helder: zij is zijn grote liefde, met haar wil hij oud worden.

Wanhopig probeer hij haar op andere gedachten te brengen: hij stuurt rozen, hij schrijft brieven, hij huilt in haar armen. Maar het is te laat.

Dan verbreekt hij alle contact met haar; zegt dat ze nooit meer iets van zich mag laten horen tenzij het is om terug te keren; hij ontvriendt haar op FB.

Hij houdt zich staande met slaappillen en kortstondige relaties met vrouwen. De paar uur die hij doorbrengt met een onbekende vrouw brengen verlichting, maar eenmaal alleen is ze weer overal: op straat in de gedaante van een vrouw met dezelfde krullen; langs de snelweg op de ANWB borden met de naam van haar stad; in het cafe waar twee mensen zitten te zoenen.

Ze kleeft aan alles: aan de potjes jam in de keukenkast die ze maakte van de pruimen uit zijn tuin; aan het bed waar ze elkaar lief hadden een paar dagen voordat ze vertrok.

Hij herkent zichzelf niet meer. Het is alsof hij wordt overvallen door iets groots, iets waartegen hij niet is ingeënt.

Eindeloos probeert hij te verklaren waarom het hem zo raakt: gaat het om iets diepers, iets van vroeger? Hij klampt zich vast aan analyses, aan gesprekken met vrienden die zeggen dat ze wel terug zal komen. Het verbaast hem dat hij zijn verdriet met iedereen durft te delen. En vooral: dat mensen niet weglopen. Om de tijd door te komen deelt hij de dag op in blokken.

Zo gaan maanden voorbij en leert hij zichzelf anders kennen. Omdat hij vindt dat hij iets moet leren van deze crisis oefent hij alledaagsheid.

Langzaam wordt het gemis iets minder scherp. Hij begint weer plezier te krijgen in de dingen die hij doet, hij denkt niet meer de hele dag aan haar, hij is niet meer helemaal zeker meer dat hij nooit meer iemand zal vinden die zo leuk is als zij.

Hoe wankel het evenwicht is ervaart hij als ze, tegen de afspraak in, toch een bericht stuurt. Dan vraagt hij zich koortsachtig af: waarom doet ze dit? Waarom laat ze hem niet los als ze gelukkig is met een ander? Dan krijgt hij weer hoop. Dan hoort hij de deurbel gaan, ziet hij zichzelf naar beneden lopen, de deur opendoen en zeggen: ‘Hee jij?’

En hij realiseert zich dat hij daaraan kan denken zonder dood te gaan. Dat het een begin is.

Berichten van de witte kast (deel 11 De Shar-pei hond)

Wed, 08 Jan 2020 11:27:45 GMT

In tegenstelling tot wat je zou verwachten, al is het woord verwachten in dit geval misschien niet van toepassing, want wie had twee maanden geleden kunnen voorspellen dat we ons in deze situatie zouden bevinden, belemmeren de corona perikelen mij bij het schrijven van mijn roman. Alhoewel al mijn betaalde klussen zijn afgezegd, levert de extra tijd die dat met zich meebrengt, niet per definitie woorden op. Allereerst zijn er praktische problemen: ik zou vorige week maandag een uitgebreide rondleiding krijgen door paleis Soestdijk, maar die ging uiteraard niet door. Ik had daar erg naar uitgekeken want het paleis is het decor waarin mijn verhaal zich afspeelt en ik heb de werkelijkheid altijd hard nodig als inspiratie bij het schrijven.

Bij mijn vierde roman, Paradise Village, had ik het hele verhaal van de bankier die naar Amerika vlucht omdat hij bedreigd wordt al verzonnen, maar het schrijven kwam pas op gang toen ik met mijn zoon de reis door het Zuid-Westen van Amerika ook daadwerkelijk ging maken. Elke avond als hij lag te slapen (hij was toen 11) noteerde ik de indrukken van de dag - de fantastische landschappen, de desolaatheid, de vrijwel lege wegen met om het uur een tankstation, een kerk, een supermarkt, een motel – en zo had ik na een maand genoeg indrukken om het boek te schrijven.

Zo had ik ook gehoopt dat een middag in Soestdijk, alhoewel dat eigenlijk veel te kort is - het liefst zou ik er weken in een koude, lege kamer zitten schrijven - me ‘aan zou zetten’. Ik had gehoopt dat mijn verbeelding zijn werk zou doen als ik door de verlaten gangen zou lopen, de eetzalen, de werkruimtes, de tuinen. Ik had gehoopt, nee, ik wist zeker dat het zou gaan ‘stromen’ zodra ik de huiskamer waar de meest besproken huwelijkscrisis van de jaren vijftig zich had afgespeeld, zou binnenlopen. Ik wist zeker dat ik tijd tekort zou komen om aantekeningen te maken, zodra ik de deur van het secretariaat van de prins, de kamer waar mijn oudoom zat, open zou doen, de geur zou ruiken, het uitzicht zou zien. Ik zou de gang die hij dagelijks tientallen keren maakte, van zijn kamer naar die van de prins, gaan en me inbeelden hoe hij aanklopte, wachtte op het met Duits accent uitgesproken ‘ja’, hoe hij naar binnen zou gaan en de brief zou aanreiken zoals op de foto die na zijn overlijden in verschillende kranten werd gepubliceerd. Het bezoek aan het paleis zou het begin zijn van de komende anderhalf jaar schrijfretraite.

Ter vervanging bestelde ik twee boeken over Soestdijk: een groot boek met daarin de geschiedenis en honderden foto’s van het paleis, oude en recente; en een boek met verhalen van personeel en omwonenden die er door de jaren heen kwamen: de slager die het vlees leverde; de zoon van de tuinman die prins Bernhard een keer met een helikopter zag landen; de wasvrouw; de kleermaker, etc. Maar het werkte niet; er kwamen geen beelden, er werd niks aangezet.

Tweede probleem is dat sinds corona het gevoel van urgentie ontbreekt: waarom zou ik in godsnaam een boek over mijn oudoom schrijven als er een wereldwijde pandemie gaande is? De toch al broze overtuiging dat ik dit boek moet schrijven, dat ik mij moet vastbijten in het verleden, wordt ingehaald door de in razend tempo veranderende realiteit. Moet ik daar niet wat mee doen? Over dat wat echt belangrijk is? Wil ik dat niet het liefst: iets zeggen over de huidige tijd? Zoals Paradise Village iets zei over de bankencrisis en Wat we weten over vluchtelingen. Tientallen ideeën voor een roman die iets te maken heeft met het veranderende leven dat we nu leiden, gaan dezer dagen door mijn hoofd en weerhouden me van het schrijven van de roman die ik van plan was te schrijven.

Het derde punt is dat ik teveel tijd heb, alhoewel het me verbaasd hoe makkelijk ik mijn dagen vul met aanrommelen: ik houd een coronadagboek bij, ik verzin elke dag een coronaquote, ik heb af en toe een videoconferencecall, ik timmer plantenbakken voor mijn balkon, ik fiets om de dag naar Zandvoort om te zwemmen, het is niet veel, maar het neemt mijn dagen totaal in beslag. Als je teveel tijd hebt, duurt alles lang. De ideale toestand voor mij is als ik voor alles net te weinig tijd heb. Dan ben ik op mijn best: efficient, helder, creatief en, vooral, tevreden Nu voel ik me een Shar-pei, zo’n Chinese hond met teveel vel.

Berichten van de witte kast (deel 4 Luie eend)

Sun, 29 Dec 2019 15:54:35 GMT

Ik toog naar de rechtbank van Utrecht voor de regiezitting in de zaak Putker. Iemand had me gewezen op deze zaak als mogelijk onderwerp voor mijn nieuwe boek. Non fictie dus.

Kort gezegd komt het hierop neer: Peter Putker en zijn vrouw Durdana worden voor de kust van Colombia door piraten overvallen in hun zeiljacht Lazy Duck, waarmee ze een wereldreis maken. Bij die overval komt Durdana om en raakt Putker gewond.

De Colombiaanse autoriteiten geloven Putker echter niet en verdenken hém ervan zijn vrouw te hebben vermoord. Putker vlucht naar Nederland waar het Openbaar ministerie hem nu, vier jaar later, als verdachte aanmerkt.

Er zijn veel familieleden en vrienden; ze staan in een grote kring en ontfermen zich over zijn twee zoons, jongens van in de twintig. Putker zelf loopt tussen ‘het publiek’ rond en maakt praatjes. Hij heeft een beige pak aan, een goed onderhouden snor, sympathiek gezicht. Hij lijkt vrij rustig te zijn.

Omdat de belangstelling groter is dan verwacht moet de zaak verplaatst worden naar een grotere zaal. Als we achter elkaar naar de derde verdieping wandelen loop ik achter Putker; hij slaat een arm om een van zijn zoons en fluistert hem iets in het oor. Ik voel me een ongewenste gast op feest; toeschouwer bij een begrafenis waar ik niemand ken. De openheid van onze rechtspraak heeft iets voyeuristisch.

De regiezitting wordt gedaan door drie rechters en twee griffiers, allen vrouw.

Het gaat lang over een nieuwe getuige die de Officier van Justitie (kaal geschoren, klein, rond brilletje) wil horen en de advocaat van Putker niet, omdat de zaak dan nog een jaar vertraagd gaat worden en zijn client recht ‘leeft al zo lang in afschuwelijke onzekerheid’.

Verder gaat het over een wit koord dat in de badkamer is aangetroffen: de rechter wil weten of nog is na te gaan of er een knoop in dat koord heeft gezeten. Dan zou het namelijk het koord kunnen zijn waarmee Putker zegt te zijn vastgebonden door de piraten. Een fractie bewijs.

Ook is er nog een rood draadje gevonden naast het slachtoffer. Bij onderzoek werd er DNA van Durdana, Putker en een derde op aangetroffen, maar bij contra onderzoek werd van die derde niks gevonden.

Dat is het grote probleem van deze zaak: er zijn nauwelijks sporen. De boot is na de moord schoongemaakt. Alleen in het badkamertje waar het lichaam van Durdana lag, zijn bloedsporen aangetroffen.

Wat ook niet meehelpt is dat de Colombianen nogal snel conclusies hebben getrokken. Zo hebben ze vijf mensen in het badkamertje waar het slachtoffer werd gevonden, proberen te proppen. Toen dat niet lukte trokken ze de conclusie dat er nooit vijf piraten aan boord konden zijn geweest, zoals Putker beweerde. En dat hij het dus wel zelf gedaan moest hebben.

Het proces is goed te volgen; er wordt weinig onbegrijpelijke juridische taal uitgeslagen, alleen de Officier van Justitie heeft soms last van ambtelijke taal: ‘Ik sla hier helemaal niet op aan’, zegt hij vaak, net als: ‘Zo zit het OM er niet in’ en ‘Er zijn twee wegen naar Rome.’

Al die tijd kijk ik Putker op de rug en vraag me af hoe hij dit beleeft. Er zijn ‘twee wegen’: of hij heeft het gedaan en probeert zijn huid te redden. Of hij heeft het niet gedaan en is beland in een afschuwelijk Kafkaesk verhaal.

Moordenaar of slachtoffer? Heerlijk dilemma voor voyeurist en schrijver Arthur Umbgrove…

Berichten van de witte kast (deel 3 Albert)

Fri, 20 Dec 2019 19:10:48 GMT

Terwijl ik voorover gebogen zat en me verdiepte in het verleden, in albums met zwart wit foto’s en oude brieven, tikte het heden onbarmhartig op mijn schouder: een van mijn vrienden had een eind gemaakt aan zijn leven.

Ik kwam overeind, deed mijn jas aan en liep naar buiten; een gure wind blies door de stad. Het kon niet toepasselijker.

Ik dacht aan hoe we elkaar ontmoetten destijds in Groningen; we waren ‘broertjes’. Iedereen bij het corps krijgt ‘ouders’ en ‘broertjes’ en ‘zusjes’. Ik dacht aan de avonden die we doorbrachten op de sociëteit; aan de afhaalmaaltijden die we aten op de bruin suede bank in zijn schaars verlichte kamer aan de Folkingestraat; soort aardappeleters 2.0.

Ik dacht aan onze vakanties. Aan die keer op de camping aan de Bodensee. De meeste gasten, overwegend Duitsers en Nederlanders, zaten de hele dag met een pot bier voor hun caravan naar elkaar te loeren. Toen we op de derde dag met een handdoek onder onze arm naar het douchegebouw liepen en hij er genoeg van had dat iedereen ons weer zat aan te gapen, pakte hij ineens onaangekondigd mijn hand, zodat we een stelletje leken, en zei zo hard dat iedereen het kon horen: ‘Zal ik jou zo eens lekker inzepen?’

Ik dacht aan die keer in Italië. Hij fietste vrij fanatiek en daagde me uit om een wedstrijdje te doen bergop. Dat was niet slim, want ik fietste weliswaar nooit, maar ik had wel dertig kilo minder mee omhoog te slepen. Toen ik al lang en breed boven was zag ik hem de bocht om komen. Hij zwabberde over de weg, hij had een hoofd als een boei en het zweet droop van zijn lichaam. Eenmaal boven stapte hij hijgend en puffend af, zeeg neer in de berm, keek met een mengeling van afkeuring en walging naar mijn lichaam keek en zei: ‘Dat ziet er toch niet uit man, zo’n zak botten.’

Ik dacht aan hoe ik genoot van zijn humor en welbespraaktheid. Aan de bizarre dilemma’s die hij je voorlegde: ‘Wat heb je liever: aan 1 oog blind of een been missen?’ Hele lijsten van dat soort vragen had hij voor je. De ene nog macaberder dan de ander.

Ik dacht aan hoe hij het leven vanaf de zijlijn van commentaar voorzag. Heel geestig, scherp en cynisch. Tegelijkertijd nam hij er niet helemaal deel aan: hij vond het veiliger om op de tribune te zitten en naar de wedstrijd te kijken, dan om hem te spelen. Toen hij later last kreeg van angsten en depressies bleef hij de commentator, maar nu van zijn eigen problemen. En daarin was hij, zoals meestal, niet mals.

Ik dacht aan hoe wij na jaren van radioluwte de laatste maanden ineens weer heel intensief contact hadden. Aan hoe ik hem gebeld had omdat het niet zo goed met me ging; ik had liefdesverdriet. Ik dacht aan hoe ongelofelijk het was dat hij zich, ondanks zijn eigen problemen, moeiteloos verplaatste in mij. Hij was oprecht geïnteresseerd, dacht mee, probeerde oplossingen aan te dragen. Aan het eind van ieder gesprek gaf hij me een opdracht mee: ‘Maak een lijstje van vijf eigenschappen die je niet leuk vindt aan haar en lees dat lijstje drie keer per dag hardop voor.’

Ik dacht aan hoe hij anderhalve week geleden nog vol lof was: ‘Je doet het goed, man. Je zat op een 2, nu zit je op een 4. Het kan niet anders dan dat je over een paar weken weer op een 6 zit.’

We wisten allebei dat hij al een hele tijd op een 2 zat en dat dat niet beter werd.

Ik liep terug naar mijn werkkamer, deed mijn jas uit, pakte een stift en schreef op mijn witte kast: Idee 4: een boek over Albert.

Berichten van de witte kast (deel 2 De reis)

Thu, 12 Dec 2019 12:45:07 GMT

Het archief van mijn oudoom (van 1950 tot 1961 de particulier secretaris van Prins Bernhard en het mogelijke onderwerp van mijn nieuwe roman) bestaat uit 9 albums vol foto’s van het koninklijk huis, een plakboek met brieven, onder andere van een jonge prinses Beatrix, honderden losse foto’s van reizen die hij met de prins maakte, paspoorten, oorkondes en onderscheidingen die hij pro forma kreeg, onder andere van Evita Peron, kerstkaarten van Juliana en Bernhard, mappen vol krantenknipsels en een doos met dia’s die ik nog moet kijken.

Een van de meest interessante dingen is een reisverslag van de ‘goodwillreis’ die mijn oudoom in 1951 met de prins maakt naar Zuid-Amerika. Dit soort reizen was niet alleen bedoeld om het bedrijfsleven te promoten en orders binnen te slepen, maar ook om emigratie makkelijker te maken. Ik citeer: ‘Wij weten allemaal dat emigratie noodzakelijk is voor ons overbevolkte land.’

He? Ik zoek het even op: in 1950 had Nederland ongeveer 10 miljoen inwoners! Dus toen vond men ook al dat ons land vol was en werden er dus serieus pogingen gedaan om de banden met Zuid Amerikaanse landen als Uruguay, Chili en Argentinië aan te halen met oog op emigratie van vooral boeren?

Er is ook een foto album van deze reis: overal zie je mijn oudoom als een soort wethouder Hekking achter de prins opduiken. Waarschijnlijk stond hij daar om de prins in te fluisteren wie er nu weer een hand kwam geven en dat hij voort moest maken omdat ze om half drie bij het volgende ontvangst moesten zijn.

Het reisverslag dat bol staat van de superlatieven over de prins staat in schril contrast met de toon van de biografie Bernhard, alles was anders, die ik aan het lezen ben. In dit boek van journalist Gerard Aalders spat de haat jegens de prins en het koninklijk huis in het algemeen van de bladzijdes. Geen hagiografie, maar een hatiografie.

En alhoewel ik het jammer vind als iemand zijn mening zo sterk opdringt, is het boek wel interessant omdat Aalders aannemelijk maakt dat Bernhard niet de oorlogsheld was die hij voorgaf te zijn. En dat hij zich inliet met allerhande dictators en foute zaken lieden. En dat hij volstrekt eigenzinnig dingen deed die de Nederlandse regering daarna dan weer recht moest zetten omdat niemand hem tegen durfde te spreken. Daarvoor was hij te populair en waren politici te bang om verkiezingen te verliezen.

Bernhard verzon zijn eigen waarheid en had feitelijk carte blanche om te doen en laten wat hij wilde. Nou ja, dat wisten we al.

Wat voor mij vooral interessant is, is de entourage: al die mensen die zich de hele dag rond de prins ophielden en ja en amen zeggen.

Er begint zich een mooi contrast af te tekenen tussen mijn oudoom (degelijk, integer, introvert) en Prins Bernhard (charmant, extravert, opportunistisch, rokkenjager).

Twee romanpersonages die elkaars tegenbeeld zijn. Interessant.

Berichten van de witte kast (deel 1)

Wed, 04 Dec 2019 19:04:50 GMT

Wekelijks verslag van de vorderingen bij het schrijven van mijn nieuwe roman

Ik ben begonnen. Ik heb de witte Ikea Besta kast die in mijn kantoor staat en die ik als whiteboard gebruik, schoongeveegd en er drie ideeen op gekrabbeld! Het is een ritueel: ik wis het verleden uit: alles waar ik mee bezig was verdwijnt: de logline van het onafgemaakte filmscenario waaraan ik anderhalf jaar werkte; de to do lijstjes die me rust in mijn hoofd moeten geven (fakturen sturen, Joep bellen, oefeningen doen); de citaten en zinnen die ik gedurende een jaar op de kast zet omdat ik er ooit nog wat mee wil doen; de tekeningen van mijn dochter. Alles moet wijken voor het grote, nieuwe project: een boek.

Wat ik nu op het bord gekrabbeld heb komt van een lange lijst bestaande uit ideeen die ik door de jaren heen in spreek en uitschrijf en waar dingen op staan als:

· Iets over moraal en vrijheid van meningsuiting die steeds verandert

· Een familiegeschiedenis. Minimaal 600 bladzijdes. Drie generaties

· Me ergens in onderdompelen. Uit mijn comfortzone.

· Memoires van een asielzoeker in het jaar 2050

· Een historische roman over de verlichting.

· Iets over het schoolsysteem.

· Beginnen met een boekverslag van een leerling.

· Over de aankoop van een Rembrandt. Spannend verhaal over hoe dat ging.

· Soort ‘The Circle’.

Vrij vaag dus, maar de functie van zo’n lijstje is niet dat er bruikbare ideeen op staan, ja ook, maar vooral dát er wat staat, zodat ik, tegen de tijd dat ik besluit aan een nieuw boek te beginnen, ik niet met een leeg vel papier hoef te beginnen. Het is eigenlijk vooral bedoeld om mezelf gerust te stellen: ik ben al begonnen. Ik was vorig jaar al begonnen; er zijn ideeen genoeg.

De volgende drie ideeen hebben mijn kast gehaald:

· Een zaak volgen. Soort zaak 40/61. Erin Bronkovich. Non fictie.

· Het geheime dagboek van F. de G., particulier secretaris van Prins Bernhard

· Het chaotische leven van een man die dacht dat ie alles voor elkaar had, maar verloren is als zijn grote liefde hem onverwachts verlaat.

Het eerste idee is natuurlijk niet veel meer dan een vorm. Ik wil al jaren eens non fictie schrijven, liefst een rechtszaak volgen en daar dan op een literaire manier verslag van doen. Veel meer dan die wens is het niet. Het gaat erom dat ik een zaak vind die me interesseert. Groot of klein, maakt niet uit. Als iemand een idee heeft…

Het tweede idee komt voort uit een archief dat ik in mijn bezit heb. De broer van mijn grootvader was van 1950 tot 1961 de particulier secretaris van Prins Bernhard. Na zijn overlijden ging zijn archief naar mijn grootvader en zo kwam het uiteindelijk bij mij terecht. Het bestaat onder andere uit 10 albums met foto’s van het koninklijk huis en reizen van de prins. Ook zit er een reisverslag in van een ‘goodwillreis’ van de prins naar Zuid Amerika: Uruquay, Chili en Argentinie met allerhande foto’s van de prins met o.a. Evita Peron. Nou is er altijd het gerucht gegaan dat hij iets met haar gehad zou hebben, dus veel is er niet nodig om mijn fantasie aan te zetten. Het is dan ook dit idee waar ik momenteel het meeste werk aan besteed: ik werk het archief door, ik lees over Bernhard, ik kijk documentaires, ik spreek af met Bernhard kenners.

Het derde idee is nogal autobiografisch en spreekt voor zich. Vraag daarbij is vooral: weet ik het interessant genoeg te maken? Ik bedoel, er zijn al zoveel romans geschreven over liefdesverdriet, wat heb ik daar nog aan toe te voegen? Voordeel: ik hoef weinig onderzoek te doen want ik weet er inmiddels alles van.

De periode van het besluit om een nieuw boek te gaan schrijven tot het feitelijke beginnen met schrijven duurt een paar maanden. Het is een beetje een onbestemde, ongemakkelijk periode, want ik heb steeds het idee dat ik niks doe, dat ik maar een beetje aan het lezen en surfen en zoeken ben. Ik noteer wel dingen, maar echt schrijven is het nog niet. Een koe in de stal die wacht op de eerste lentedag.

Een diverse columnist

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Thu, 22 Nov 2018 08:41:14 GMT

Ik ben columnist bij een populair radioprogramma. Vorige maand hoorde ik dat het programma op zoek is naar meer diversiteit in hun aanbod columnisten. Ik begreep dat wel, want bijna alle columnisten zijn, net als ik, man en van Hollandse afkomst en van middelbare leeftijd.

Overigens vond ik het enigszins confronterend om te horen, vooral dat middelbare leeftijd, maar ik kon het niet ontkennen, ik ben 54 en ook al voel ik me meestal niet zo, ja wel als ik met twee vingers op mijn iphone probeer een bericht te typen en dan steeds kim ipv kom typ, of als ik ’s nachts om de tien minuten van kant moet wisselen omdat de pijn in mijn schouders ondragelijk wordt, maar verder voel ik mij 34. Hoe dan ook, er staat nou eenmaal 54 in mijn paspoort en om daar nou een rechtszaak over te voeren is ook zo sneu.

Er werd dus gezocht naar een meer diverse columnist. Een vrouw dus leek mij, of een homoseksueel, een lesbienne, een transgender en het liefst met een migratie achtergrond en jonger dan middelbaar. Een mooi streven, vond ik, ook al betekende het dat ik af en toe mijn plaats zou moeten afstaan. Maar kom op, dacht ik, als je vindt dat dingen moeten veranderen, moet je ook bereid zijn de consequenties te aanvaarden. Anders gebeurt er nooit wat. Het streven naar meer diversiteit past ook goed bij de omroep die het programma maakt, die is van oudsher links, vooruitstrevend en tegen onrecht in de wereld. En dit was natuurlijk een flagrant onrecht: al die blanke, middelbare mannen die hun meninkjes maar mogen geven.

Ik begon te fantaseren wie de nieuwe columnist zou worden. Fidan Ekis, dacht ik. Die is van Turkse afkomst, is vrouw en is jong. Of Nazmiye Oral. Soundos El Ahmadi, Iris van Lunenburg. Of, als er geen vrouw met een migratieachtergrond te vinden zou zijn: Eva Crutzen, Femke van der Laan, Milou Deelen, Nynke de Jong, Ellie Lust. Of in het uiterste geval, als er geen vrouw te vinden zou zijn: Roue Verveer, Howard Komproe, Rayan Pandra, Daniel Arends, Bura Gedrik, Glodi Lugungu. Mogelijkheden zat, dacht ik. En wie wil dit nou niet: wekelijks op de radio in een topprogramma.

Ik was dan ook ontzettend benieuwd toen twee weken geleden de nieuwe columnist zijn opwachting maakte. Ik zette de radio harder. Onze nieuwe columnist, klonk het, is…. Dolf Jansen.

Ik viel bijna van mijn stoel. Gelukkig niet echt, want op mijn leeftijd breek je al gauw wat. Dolf Jansen? Maar die was toch man? En die was toch van mijn leeftijd? En die had toch Hollandse roots? Blijkbaar ging Dolf iets onthullen. Misschien had hij zijn haar in alle kleuren van de regenboog geverfd om te verbergen dat hij eigenlijk zwart kroeshaar had. Misschien was ie toch homoseksueel. Misschien ging hij zich laten ombouwen?

Maar nee, zijn column ging over het feit dat hij zo blij was dat hij bij dit programma columns mocht doen. Het was een hartstikke goeie column: spits, geestig, actueel. Niet zo raar ook, bedacht ik me, want Dolf doet al dertig jaar columns. En werkt al dertig jaar bij dezelfde omroep die zich, net als hij, druk maakt over maatschappelijke onderwerpen, zoals bijvoorbeeld diversiteit.

Toen ik over mijn eerste verbazing heen was bedacht ik me dat het zo altijd gaat: waarom denk je dat er zo weinig vrouwen in de top van het bedrijfsleven zitten? Waarom denk je dat er zo weinig mensen met een migratie achtergrond in de culturele sector werken? Omdat de meeste mensen uiteindelijk toch het liefst in hun eigen vijver vissen. Omdat de meeste mense, hoe progressief hun woorden ook, in wezen oerconservatief zijn.

Misschien, dacht ik, is het een idee om Felix Meurders te vragen columnist te worden. Die is weliswaar man en met Hollandse roots, maar hij is in ieder geval niet van middelbare leeftijd.

Paradise

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Wed, 14 Nov 2018 12:41:52 GMT

In Californie woeden momenteel de grootste bosbranden sinds mensenheugenis. Enorme gebieden worden in de as gelegd. Ik keek op internet een angstaanjagend filmpje van een gezin dat in een auto probeert weg te komen. Links en rechts het vuur, dat hier en daar over de weg slaat. Soms zien ze geen hand voor ogen en rijden ze de rook in, op hoop van zegen dat het daarachter niet brandt. De moeder bidt: Holy father, please help us to be safe.

Ik keek het filmpje een tweede en een derde keer. Ik was gefascineerd door iets, maar ik wist niet wat. Pas toen ik het een vierde keer zag, wist ik het ineens: ik herkende de weg! Ik was hier geweest. Ik scrolde naar boven en toen zag ik dat het fimpje was opgenomen in Paradise. Het is het plaatsje dat een hoofdrol speelt in mijn vierde roman, met de titel: Paradise Village.

Het boek gaat over een bankier die op de vlucht is voor bedreigingen in Nederland. De bank waarvan hij CEO is moet gered worden met belastinggeld, terwijl hij een half jaar daarvoor nog een bonus van anderhalf miljoen euro heeft getoucheerd. De publieke verontwaardiging daarover is zo groot dat hij het land uit vlucht naar Amerika. Hij neemt zijn zoontje van 11 mee, huurt een auto en rijdt, steeds wezenlozer, door het verlaten Zuid Westen van Amerika.

Om het landschap te kunnen beschrijven waartegen mijn roman zich zou gaan afspelen, maar ook om te voelen hoe het is om een maand lang met je zoon in een cocon te zitten, reisde ik in 2013, samen met mijn zoon, een maand lang in een Ford Mustang door het Zuid westen van Amerika En zo belandde ik in het plaatsje Paradise. Het was een lelijk, onbeduidend plaatsje en voor mij de ideale plek om het leven van mijn hoofdpersoon tot stilstand te laten komen.

Het is op deze plek dat de zoon van de bankier wegloopt en hij in blinde paniek een radeloze zoektocht begint. En het is hier dat de bankier zich realiseert dat zijn leven verwoest is. Hier op deze plek met de magische naam: Paradise, is hij alles kwijt. En nu, 5 jaar nadat ik er met mijn zoon was, is dit plaatsje totaal van de kaart geveegd.

Wist je dat er bomen zijn die brand nodig hebben om zich voor te planten: de eucalyptus boom bijvoorbeeld. De vruchten van de boom openen zich pas bij grote hitte. De boom is er ook op uit: hij is licht ontvlambaar door de etherische olien en onder de boom ligt veel oud blad en takken. Net zoals Seqoia trees het nodig hebben dat de zaden deels verbranden. Het feit dat er zo weinig Seqoia’s bijkomen wordt toegeschreven aan het te snel blussen van branden. Een brand is ook heel heilzaam voor nieuwe gewassen: door het verdwijnen van dominante soorten, krijgen zij een kans.

Zo gaat het ook met de hoofdpersoon in mijn roman: pas als hij alles kwijt is, begrijpt hij dat hij iets moet veranderen. Daar, in dat afgelegen, onbeduidende plaatsje Paradise, realiseert de bankier zich dat hij een nieuwe start kan maken. Moet maken. Dat een verwoesting ook het begin kan zijn van iets nieuws.

#metoo een jaar later

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 06 Nov 2018 09:18:50 GMT

Afgelopen week was de Netflix première van het zesde seizoen van House of Cards . Dit keer zonder Kevin Spacey, die, zo las ik in alle recensies, node wordt gemist. Het venijn is eruit. Zoals u weet is Spacey persona non grata sinds hij, een jaar geleden, beschuldigd werd van seksueel overschrijdend gedrag. Ongemakkelijke vraag: mag je van iemand genieten omdat hij een geweldige acteur is, ook al heeft hij prive fouten gemaakt? Omdat ik me afvroeg of hij eigenlijk al veroordeeld is googelde ik op zijn naam en tot mijn verbazing las ik dat alle zaken die tegen hem zijn aangespannen, zijn geseponeerd. Raar: de man is door iedereen, Netflix, collega acteurs, onmiddellijk na de beschuldigingen verstoten maar, tot nog toe althans, niet veroordeeld.

Ik googelde verder. Hoe zou het toch zijn met die zaak van Jelle Brandt Corstius, vroeg ik me af. Ook die zaak blijkt te zijn geseponeerd wegens het ontbreken van enig steunbewijs. En ook hier zit de beschuldigde zonder werk thuis, verbannen door de wereld om hem heen.

Hetzelfde gebeurt nu met de oncoloog Schellens. Afgelopen week werd hij in NRC door een promovenda beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Schellens is een beroemd wetenschapper en een van de mensen die de strijd aan bond tegen de farmaceutische industrie, door zelf veel goedkopere kankermedicijnen te ontwikkelen. Een geneeskunde Don Quichotte. Inmiddels is hij, noodgedwongen, gestopt bij het Antonie van Leeuwenhoek ziekenhuis en de universiteit Utrecht.

Ook hier kan je de ongemakkelijke vraag stellen: is het niet inhumaan ten aanzien van kankerpatiënten dat hij niet meer kan werken. Waar het bij Kevin Spacey ‘alleen maar’ gaat om de kwaliteit van House of Cards , gaat het hier misschien wel om mensenlevens. Weegt het een op tegen het ander? Daarbij kun je je de vraag stellen of het AVL en de universiteit van Utrecht, onder druk van de publieke opinie, hun handen niet heel snel van hem af trekken.

Want wat is er nou bewezen? Niets. Er is nog geen rechtszaak, er is nog geen aanklacht, er is alleen maar een artikel in NRC waarin een promovenda haar verhaal doet. En een onderzoek van het AVL zelf waarin Schellens zegt ‘zich niet te kunnen vinden’. Zijn kant van het verhaal kennen we niet. Daarom bleef ik ook met een aantal vragen zitten. Zo vind ik het raar dat de promovenda urenlang gesprekken met Schellens opneemt om bewijsmateriaal te verzamelen van zijn opdringerigheid, maar daarna wel met hem naar bed gaat. En dan achteraf zegt dat het tegen haar zin was. Als dat laatste waar is, dan is het verkrachting lijkt me, maar daarvan is geen aangifte gedaan. Dus hoe zat dat dan? Nou kan je zeggen dat NRC een gedegen krant is, en dat is ook zo, maar die naam heeft Trouw ook, en toch zijn zij vorig jaar door het commissariaat van de media op de vingers zijn getikt voor het plaatsen van de brief van Brandt Cortsius.

Er bestaat dezer dagen de neiging om iemand die zichzelf slachtoffer noemt ook meteen als slachtoffer te zien. Terwijl er vijftig tinten grijs zitten tussen een flirt en verkrachting.

Natuurlijk kan ik niet bepalen wat er is gebeurd tussen de hoogleraar en de promovenda, ik wil alleen maar zeggen dat het artikel eenzijdig is en vragen oproept. Misschien werden de twee wel verliefd op elkaar, maar weigerde hij zijn gezin in de steek te laten en neemt zij nu wraak. Of, en ik geef onmiddellijk toe dat dit wel erg complotterig klinkt, is het ingestoken door de farmaceutische industrie die graag van die lastige Schellens af wil.

Als de metoo beweging mij iets duidelijk heeft gemaakt is het wel dat vrijwel alle vrouwen in hun leven lastig gevallen worden door opdringerige mannen. Dat is schokkend en afschuwelijk. Maar wat je een jaar na het begin van metoo ook moet vaststellen is dat trial by media allang geen angstbeeld meer is, maar alledaagse realiteit.

Minerva

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Thu, 18 Oct 2018 11:50:52 GMT

Het lijkt erop dat het oog van de pers langzaam verschuift van het Groninger Studentencorps Vindicat naar het Leidse Minerva. Deze week liefst twee paginagrote artikelen in NRC over de ‘verstikkende’ cultuur aldaar. Vorige maand al kwamen berichten naar buiten over de zogenoemde bilnaad adjes, wat mij betreft het beste nieuwe woord van 2018. Het lijkt erop dat de pers, in haar zucht naar nog nieuwer nieuws, een beetje uitgekeken is op Vindicat. Pfff, weer een mishandeling, what’s new. Het is trouwens ook niet raar dat het nu over eens een ander corps gaat, want wat bij Vindicat mis was, is bij alle corpora mis. Over twee jaar is Delft of Amsterdam of Utrecht aan de beurt. Let maar op.

De strekking van beide artikelen in NRC was dat de cultuur en de groepsdruk leiden tot excessief drank en drugsgebruik en tot schokkende ontgroeningstaferelen. Ik denk dat dat waar is, maar ik wil er wel een kanttekening bij maken. In elke subcultuur in Nederland is er groepsdruk en gaan mensen zich gedragen naar de daar heersende cultuur. Kijk maar naar Rob Jetten. Die jongen is nog maar 31 jaar oud en praat alsof hij al dertig jaar rondloopt op het binnenhof. Of probeer binnen het Nederlands elftal maar eens een voetballer zonder tatoeage te vinden. Iedereen conformeert zich aan de cultuur van de groep. Of dacht je dat al die homo’s met latex pakjes en veren in hun reet tijdens de canalpride dat doen omdat ze dat zelf zo graag willen?

Groepsdruk is overal, maar moet natuurlijk niet ‘verstikkend’ zijn. Dat laatste is ingewikkeld, want wanneer is iets verstikkend? En wat voor de één verstikkend is, is voor de ander luchtig. Het heeft mij altijd verbaasd hoe makkelijk sommige van mijn jaargenoten de ontgroening van zich af lieten glijden, terwijl ik het echt vreselijk vond. Wat ik ook lastig vind van al die artikelen over de corpora is dat er steeds gesuggereerd wordt dat het een homogene groep is. Onder de vrienden die ik over heb gehouden aan Vindicat zitten respectievelijk twee dominees, een journalist en een kunstenaar. Misschien heel gek om te horen voor sommige mensen, maar niet alle corpsleden worden CEO van Unilever.

Nou goed, het lijkt nu alsof ik de berichten over een verstikkende cultuur niet serieus neem. Dat doe ik wel. Baldadigheid, grenzeloosheid, anti burgerlijkheid, zeg maar de leuke kanten van de corpscultuur, zijn vrees ik het afgelopen decennium overgegaan in arrogantie, onverschilligheid en verongelijktheid. Dat is jammer en de vraag is, hoe draai je dat terug?

Hoe terecht de sancties van het universiteitsbestuur in Groningen ook zijn, hoe alarmerend de berichten in de pers over Minerva, het zal de cultuur niet veranderen. Het zal de verenigingen alleen maar nog meer naar binnen gekeerd maken. Het jaar nadat de schandalen over Vindicat naar buiten kwamen, kregen ze meer aanmeldingen dan ooit.

De verandering zal van binnenuit moeten komen. En het enige wat helpt zijn voorbeelden. Toen ik in 1983 aan kwam was de rector van de Senaat, oftewel een van de populairste mensen van de vereniging, openlijk homo. Daarmee was homoseksualiteit in een klap volledig geaccepteerd. Als ze bij Minerva echt wat willen veranderen aan het excessieve drank en drugsgebruik, moeten ze zorgen dat de volgende praeses van het bestuur geheelonthouder is.

De kikker en de schorpioen

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 08 Oct 2018 12:15:01 GMT

Het wezen van een bedrijf heeft verdacht veel psychopathische kenmerken: onverschillig, niet in staat om gevoelens te hebben, egocentrisch, sociaal vaardig als het hem uitkomt. Het instinct van een bedrijf is: winst maken. Daar is niets mis mee, maar het is goed om dat in je achterhoofd te houden als je zaken met ze doet. De Nederlandse regering werd er afgelopen vrijdag weer pijnlijk mee geconfronteerd: Unilever verplaatst zijn hoofdkantoor toch niet naar Rotterdam.

Aandeelhouders van beursgenoteerde bedrijven lijken op kiezers in een democratisch land. Ze kunnen de plannen van de raad van bestuur, zeg maar de regering van een bedrijf, torpederen. Ze kunnen een bestuurder naar huis sturen, ze kunnen zelfs besluiten het bedrijf te verkopen. Maar het grote verschil is dit: een kiezer ondervindt de gevolgen van zijn stemgedrag aan den lijven: de straat verloederd; de school in zijn buurt sluit. Of omgekeerd; er wordt een voetbalveldje aangelegd, de veiligheid op straat neemt toe.

Een aandeelhouder daarentegen woont niet in zijn keuze. Als er meer verdiend kan worden door de productie naar Azie te verplaatsen zal hij dat toejuichen, ook al gaan er daardoor duizenden banen in Nederland verloren. Voor de aandeelhouder is kiezen een ver van mijn bed show.

Uit onderzoek van het National Labor Committee blijkt dat de gemiddelde naaister in een derde wereldland een half procent van de verkoopprijs van een kledingstuk verdient. De aandeelhouder draait zich nog eens rustig om in zijn bed. Ik veroordeel het overigens niet, ik heb jarenlang zelf aandelen gehad, maar ik probeer te schetsen wat het wezen is.

Een bedrijf is een rechtspersoon. Let op het woord: persoon. Alsof het een ziel heeft, een geweten, verantwoordelijkheidsgevoel. Dat is niet zo. Er is niemand zelf verantwoordelijk. ING heeft jarenlang gefaald in de controle van criminele geldstromen. Daarvoor heeft het een enorme boete gekregen, maar er is geen bestuurder of werknemer die die boete zelf betaalt. Het bedrijf betaalt de boete. Niemand voelt het dus persoonlijk, behalve die ene bestuurder die heeft moeten aftreden. Als ik te hard rijd, krijg ik een boete die ik zelf moet betalen. Dus zelf voel.

Premier Rutte dacht dat hij te maken had met een persoon. Dat is het verraderlijke: een bedrijf bestaat uit mensen, maar heeft het instinct van een roofdier.

Er is een mooie parabel over een kikker en een schorpioen. De kikker staat aan de oever van de rivier en wil net overzwemmen als de schorpioen langs komt en vraagt: mag ik op je rug mee naar de overkant. Natuurlijk niet, zegt de kikker, want dan bijt je me dood. Waarom zou ik je doodbijten, vraagt de schorpioen, dan verdrink ik zelf ook. De kikker denkt even na en zegt dan: oke, spring maar achterop. Als ze halverwege de rivier zijn, voelt de kikker ineens een stekende pijn in zijn nek. De schorpioen heeft hem toch gebeten. Waarom doe je dit, vraagt de kikker vlak voordat ze samen verdrinken. Omdat, antwoordt de schorpioen, het mijn instinct is.

2039

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 24 Sep 2018 12:28:09 GMT

Het is 2039.

Een van de populairste programma’s die elke dag om acht uur, het oude tijdstip van Goeie tijden, slechte tijden , wordt uitgezonden, heet De tweede kamer . Het is een samenvatting van het debat dat de politici die dag voerden en het is populair omdat de volksvertegenwoordigers elkaar voortdurend in de haren vliegen, uitschelden en zelfs af en toe met elkaar op de vuist gaan. Het is topamusement. Vroeger had de tweede kamer macht, nu alleen nog op papier.

De feitelijke macht komt toe aan bewegingen. Zo is er de beweging Oost West tegen de rest . Begonnen als actiegroep in de Oostvaardersplassen, waar ze met succes protesteerden voor het bijvoeren van het wild, ging de beweging zich met steeds meer zaken bemoeien. Zoals met het niet inenten van kinderen. Wekenlang werd er gedemonstreerd voor de deuren van GGD instellingen. Maandenlang werden huisartsen op internet beschuldigd van kindermishandeling. ‘Mijn kind is autistisch geworden door u’ was er te lezen en ‘huisarts moordenaar’. Uiteindelijk werd inenten verboden.

Een andere populaire beweging is Homo Universalis , ooit opgericht door Peter R. de Vries ten tijde van de zaak Lily en Howick met als motto Als je niet voor ons bent, ben je een NSB-er . Ook deze beweging heeft overal een standpunt over. Of het nou gaat om misdaad, voetbal, de kleur van paprika’s in de schappen van de supermarkt, het afschot van everzwijnen op de koninklijke domeinen.

Omdat het tekort aan rechters ieder jaar groter werd, is de rechterlijke macht grotendeels vervangen door apps. Zo is er bijvoorbeeld de app: Bash je buurman . Daarin kan je zelf een filmpje maken over bijvoorbeeld de schutting van de buren die volgens jou verkeerd staat. De buren op hun beurt kunnen ook een filmpje maken om hun kant van het verhaal te vertellen en vervolgens kunnen mensen stemmen. En het oordeel van die mensen is bindend. Als je weigert mee te werken ben je sowieso schuldig, want dan heb je kennelijk wat te verbergen. Trial by app , heet deze efficiente vorm van rechtspraak.

Datzelfde principe kenmerkt nu veel tv programma’s. Op het tijdstip waar vroeger Pauw zat, zit bijvoorbeeld nu: To metoo, or not to metoo . In dit programma beschuldigt een vrouw een man van sexueel misbruik. Aan het eind van de uitzending mag het publiek stemmen en als de man schuldig wordt bevonden slaat zijn stoel achterover waardoor hij in een bak met gebruikte condooms valt. Dat laatste is een ideetje van John de Mol. Of nou ja, iemand anders heeft het verzonnen, maar John de Mol heeft het geclaimd.

Het maken van wetten is geheel overbodig geworden. Bijna alle zaken worden door middel van klicks besloten. Zo ook, welk illegaal in Nederland verblijvend gezin wel mag blijven en welk niet. Het programma dat live wordt opgenomen op Schiphol wordt gepresenteerd door Jesse Klaver die moeiteloos de overgang van de politiek naar Talpa wist te maken. Bij ieder gezin dat wordt teruggestuurd spreekt hij de kijker vermanend toe: ‘Ik hoop dat je je superstoer voelt nu. Kleine kinderen wegsturen, durf je wel.’

Het enige programma dat al zestig jaar onveranderd is, is het programma Twee voor twaalf , dat nog steeds gepresenteerd wordt door Astrid Joosten, die zelf inmiddels 81 is, maar er nog steeds uitziet als 23. De laatste vraag van de uitzending luidt: ‘Wie schreef het boek 1984 ?’ ‘George Clooney’, antwoordt een deelnemer.

So far so good

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Thu, 20 Sep 2018 17:42:45 GMT

Het is 10 jaar geleden dat Lehman Brothers viel en de financiele crisis in alle hevigheid losbarstte. De kranten staan er vol van.

Ik stuitte op een tegenlicht documentaire uit 2005, dus 3 jaar voor die crisis, waarin het scenario werd besproken van een totale meltdown van ons financiele systeem. Het heet: als de dollar valt. George Bush jr. was nog president, Aldith Hunker presenteerde nog het journaal en Twan Huijs (de Jack Spijkerman van de TV Journalistiek) was nog Amerika correspondent voor de NOS. Heel interessant en ook verontrustend om te zien dat allerlei kenners, economen en bankiers, een scenario schetsen dat een paar jaar later, in iets andere vorm, werkelijkheid wordt. Allemaal schetsen ze het beeld van een economie met een waterhoofd. Oftewel, alle kenners zien het naderend onheil, maar niemand doet er iets aan.

De vooraanstaand econoom, Peter Schiff, geeft een mooie metafoor voor die situatie: je springt van de 100 st verdieping van een gebouw en bij de 50 ste verdieping zeg je: nou, so far so good. Oftewel, het gaat niet om de sprong, maar om de impact. Een topman van Morgan Stanley beschrijft de wereldorde als volgt: Zes mensen spoelen aan op een eiland, waaronder een Amerikaan. Om te overleven verdelen ze de taken: de een gaat vissen, de ander gaat jagen, weer een gaat hout sprokkelen voor het vuur. En de Amerikaan heeft als taak om het allemaal op te eten. Dus als de anderen ‘s avonds een heerlijk maal hebben gemaakt eet de Amerikaan alles op. Nou, niet alles, hij laat net genoeg over voor de rest zodat ze niet verhongeren en de volgende dag weer op pad kunnen om een maaltijd voor hem te maken. Als de Amerikaan gevraagd wordt of dat niet oneerlijk is, antwoordt hij: helemaal niet, ik zorg voor werkgelegenheid.

Inmiddels zijn we tien jaar na de crisis en in alle artikelen die ik lees komt hetzelfde beeld naar voren als in die documentaire: alle kenners waarschuwen dat het zomaar weer mis kan gaan. De schulden van toen zijn niet weg, ze zitten nu alleen vooral bij de overheden. Als er nu een bank dreigt om te vallen, bijvoorbeeld de Deutsche Bank, die al jaren in zwaar weer verkeerd, dan is er geen geld om hem te redden en dan valt alles om. Maar niemand heeft zin in die unconvenient truth. Het gaat goed totdat het misgaat.

Datzelfde opportunisme zag je ook bij de Katholieke kerk. In een schokkend relaas in NRC las ik over het jarenlange misbruik van kinderen door kapelanen en priesters. De bisschoppen wisten ervan, maar deden er niets aan. Een kapelaan die in het ene dorp kinderen misbruikte, werd, nadat een moeder geklaagd had, niet bestraft maar overgeplaatst naar een ander dorp, waar hij een fris blik kinderen kon opentrekken. Of liever gezegd, aftrekken.

Het zit in iedereen: de gedachte van: het gaat goed, totdat je tegen het asfalt smakt. Iedereen weet dat het celibaat een ontkenning is van de drift van de man. Iedereen weet dat je geen hypotheek van tonnen moet verstrekken aan mensen die van een uitkering moeten rondkomen. En toch deed niemand wat.

Bankiers en bisschoppen voeren een leeuwenact op. Eens in de zoveel tijd vreet de leeuw zijn dompteur op. Zolang wij een kaartje kopen voor het circus zijn er dompteurs die hun kop in een leeuw blijven stoppen en zeggen: so far so good.

Nog even, ter verontrusting: de Amerikaanse staatsschuld stijgt met 45.000 dollar per seconde. De Deutsche bank is afgelopen juni niet door de stresstest van de Fed gekomen. Italie koerst af op een niet terug te betalen staatsschuld van 2500 miljard euro. U kunt rustig gaan slapen. So far so good.

Terloops

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 11 Sep 2018 14:29:13 GMT

Omdat het Haarlem Cultuurweekend was besloot ik het Frans Hals museum te bezoeken. Ik was er lang geleden voor het laatst geweest. Raar is dat. Ik heb twintig jaar in Amsterdam gewoond, maar pas toen ik naar Bloemendaal verhuisd was, bezocht ik het Rijksmuseum. Alsof, als je ergens te dichtbij woont, je eroverheen kijkt. Zoals een huisarts die zijn eigen kinderen verwaarloosd.

Het was niet druk in het museum. Voor me liepen twee dames van middelbare leeftijd met geruite rokken, die elkaar steeds corrigeerden: ‘O, kijk dit is de lachende cavalier.’ ‘Nee hoor, dit is de vrolijke drinker, kijk maar hier staat het’. Ze deden me aan twee mensen denken, maar ik wist niet aan wie.

Er was een speciale tentoonstelling waarbij dertig werken van hedendaagse kunstenaars, geinspireerd op dat van Hals, tussen de werken van de meester zelf hingen. Goed idee, al vond ik het verband soms ver te zoeken. De dames waren het er ook niet over eens; de een vond het ‘Heel origineel’, de ander vond het ‘Mwah mwah’.

Ik schuifelde achter ze aan en we kwamen in een zaal waar De regenten van het Sint Elisabeths gasthuis hing: een schilderij waarop vijf mannen in sobere, zwarte kleding aan een vergadertafel zitten. Het is duidelijk geen staatieportret, want de een kijkt dromerig voor zich uit, twee anderen kijken hem aan en weer twee anderen lijken in gedachten verzonken. Hals heeft een min of meer terloops moment genomen. Dat was bijzonder en nieuw in die tijd om hoogwaardigheidsbekleders zo af te beelden.

Wat ik interessant vond was dat er naast het schilderij, twee foto’s hingen van andere werken die geinspireerd waren op dit schilderij: Een schilderij van Govert Flinck en Rembrandts De staalmeesters . Je kon zo heel goed zien hoe kunst zich ontwikkelt. Vooral Rembrandt heeft het principe van terloopsheid veel verder doorgevoerd. Ook hier een aantal belangrijke mannen aan een tafel in vergadering bijeen, maar bij hem kijken de mannen verstoord op van hun werkzaamheden. Er komt, zo te zien, een ongenode gast binnen. Ze worden betrapt, lijkt het. Het is een veel spannender schilderij dan dat van Hals, omdat er meer verhaal in zit. Of eigenlijk, je kan er meer verhaal van maken. Misschien, dacht ik, is dat wel de essentie van kunst: dat het je verbeelding aan zet.

Ik schuifelde verder. De dames voor me kibbelden over de vraag of er op de tafel van de regenten nou een bijbel lag of niet. Toen we bij de grote zaal waren aangekomen wist ik ineens aan wie ze me deden denken: de zusjes Veenendaal. En ik bedacht me dat er een rechte lijn loopt van de zeventiende eeuwse portretschilders naar Van Kooten en de Bie.

Jet en Koosje Veenendaal zijn twee ongetrouwde, keurige zussen die in een mooi huis in t Gooi wonen en elkaar de hele dag op vriendelijke toon de tent uit vechten. Ik herinnerde me een portret waarbij ze met vakantie gaan. Maar ze komen niet weg, want eerst zijn ze de paspoorten vergeten, dan is de een vergeten de radio aan te zetten voor de inbrekers. Dan vindt de ander dat de radio te hard staat. En uiteindelijk sluiten ze zichzelf buiten en hebben ze totaal geen zin meer om te gaan.

Van Kooten en de Bie doen wat Hals en Rembrandt ook deden: de terloopsheid tot kunst verheffen. Het kleine, het alledaagse laten zien, zodat wij, als kijker, er een verhaal bij kunnen verzinnen. Onnadrukkelijk, toevallig haast. Het is iets kleins, een vertrek voor een vakantie naar Venetie, maar het spreekt boekdelen over de ergernis die er tussen de zussen is, over de pretentie van de dames die het hebben over de Trevifontein, terwijl wij weten dat die fontein zich in Rome bevindt en niet in Venetie.

De tentoonstelling was ten einde en de dames liepen naar het museumcafe om koffie te bestellen, maar Jet vond het te duur en dus gingen ze, onder luid gemor van Koosje, toch maar zonder koffie naar huis. Als ik een tentoonstelling mocht samen stellen zou ik portretten van Hollandse meesters hangen naast die van Van Kooten en de Bie: de beste portretschilders van de 20 ste eeuw.

Anwar en Asu

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 10 Sep 2018 13:33:07 GMT

Stel je bent een jongen van 14 jaar. Je heet Yassin, althans zo heet je sinds je tien jaar geleden aan kwam in Nederland. Daarvoor heette je Anwar. Je bent hier samen met je zusje van 12, Layla, die eigenlijk Asu heet. Jullie moeder heeft gelogen over haar en jullie identiteit, dat is veiliger, want ze kunnen je niet terugsturen als ze niet weten wie je bent en waar je vandaan komt.

En je wil ook helemaal niet meer terug. Terug naar waar? Je hebt nauwelijks herinnering aan het land waar je vandaan komt. Nederland is jouw land. Je zit hier op school, je zit hier op voetbal. Hier heb je vrienden, vriendinnen. Hier ben je thuis.

Soms wordt je overvallen door een rot gevoel. Alsof je in een zwart gat wordt gezogen. Dan zie je beelden voor je dat jullie midden in de nacht van je bed worden gelicht en op het vliegtuig worden gezet. Dat gevoel overvalt je vooral als jullie moeder weer voor een rechter moeten verschijnen. Je weet al weken van tevoren dat het eraan zit te komen omdat ze dan meer schreeuwt dan normaal. Dan hou je je gedeisd en blijf je wat langer op straat hangen om haar niet tot last te zijn.

Maar sinds een paar dagen heb je weer hoop. Heel veel hoop zelfs. Je hebt namelijk de zaak van Lily en Howick op de voet gevolgd en het is echt waar: ze zijn niet teruggestuurd. Ze moesten terug, iedere rechter had het gezegd, maar op het laatste nippertje mochten ze blijven. Je denkt: zo zal het bij ons ook gaan. Vlak voordat we het land uit moeten, dit land waar je zo van houdt, vlak daarvoor zal de staatssecretaris zeggen: je mag blijven. Zo ging het bij Lily en Howick ook

Maar dan hoor je iemand op de radio die zegt dat er honderden kinderen zijn die uitgezet moeten en gaan worden omdat zij geen aandacht krijgen van de media. Omdat zij geen advocaat hebben die misbruik maakt van de regels; omdat zij er niet uit gepikt zijn als showcase door Defence for Children; omdat zij geen aandacht krijgen van al die Bekende Nederlanders met hun volstrekt willekeurige verontwaardiging. Je hoort hem de Franse filosoof Tocqueville citeren: Men kan elk kwaad geduldig verdragen zolang het onvermijdelijk is, maar het wordt ónverdraaglijk zodra de hoop zich aandient dat ontsnapping mogelijk is. Je hoort hem zeggen dat het klassenjustitie is, een dikke fuck you naar het Nederlands rechtssysteem en dat al die andere kinderen wel gewoon zullen vertrekken. Let maar op. Maar, denk je, het zijn allemaal maar woorden en het gaat niet om woorden maar om daden, net zoals bij Lily en Howick.

Dan komt de nacht dat je wordt opgehaald. Je pakt je spullen, je wordt in een auto gezet en ze rijden je naar het vliegveld. Je bent bang, maar je weet zeker dat je op het laatste moment wordt gered, want zo ging het bij Lily en Howick toch ook. Pas als jullie de vliegtuigtrap op gaan begin je te twijfelen: waar is iedereen? Waar zijn alle tweets van Bekende Nederlanders? Waar blijft de staatssecretaris? Waar is Youp van t Hek? Waar is Peter R. de Vries?

Dan gaat de vliegtuigdeur dicht en begrijp je dat je het mis had. Dat sprookjes alleen bestaan als de camera draait.

De motoren brullen, je vliegtuig stijgt op.

Provocateurs

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 03 Sep 2018 17:11:28 GMT

Afgezien van een paar gekken die doodsbedreigingen stuurden, was de reactie van Nederlandse moslims op de cartoonwedstrijd van Wilders overwegend gematigd. Het overgrote deel van de mensen haalde hun schouders op. Ze vonden de provocatie kwetsend, maar ja, wat doe je ertegen. Imam Elforkani riep zelfs op om Wilders te beschermen. En goed, daarop volgden weer bedreigingen aan zijn adres, maar toch, de trend is volgens mij dat steeds minder moslims zich laten provoceren.

Al zal hij het misschien niet zo bedoeld hebben, vind ik die reactie, een overwinning voor Geert Wilders. Hij heeft er, samen met Theo van Gogh en Pim Fortuyn voor gezorgd dat de groep die hij steeds aanvalt een dikke huid heeft gekregen en zich, nogmaals afgezien van een paar extremisten, niet meer gek laat maken. Provoceren is belangrijk en van alle tijden. Wat dacht u van Maarten Luther die zijn 95 stellingen op een kerkdeur spijkerde? Of van John Lennon die zei dat The Beatles groter waren dan Jezus Christus?

Provocateurs zijn vaak irritant en hun boodschap klinkt grotesk en overdreven, maar er zit vaak wel een kern van waarheid in hun kritiek. Het zijn de klokkenluiders van een vastgeroeste maatschappij. Fortuyn, Van Gogh, Wilders, maar ook Bolkestein en Hans Teeuwen, hebben zolang op het dunne muurtje van tolerantie van veel moslims gebeukt, dat zij inmiddels een wal hebben opgeworpen. Dat is in zekere zin de tragiek van de provocateur: hij maakt zichzelf uiteindelijk overbodig.

En provoceren is het enige dat Wilders heeft. En waarvoor hij persoonlijk al vijftien jaar de afschuwelijke prijs betaalt: een leven in safehouses. De tijd van Geert Wilders is voorbij. Dat tonen de lauwe reactie op zijn cartoonwedstrijd aan. Het wapen van provocatie is uitgewerkt. Daar heb je hem weer, denk je, als hij met iets komt.

Op hun beurt hebben terroristische moslims in Nederland hun langste tijd ook gehad. Toen afgelopen donderdag een Afghaanse man twee toeristen neerstak op Amsterdam CS, reageerde Nederland rustig, vond ik. Geen paniek, geen grote woorden jegens moslims. Overigens is het wel verontrustend, zo’n man. We hebben in Nederland honderden jongens uit oorlogsgebieden rondlopen die zo getraumatiseerd zijn dat ze vandaag of morgen een mes kunnen pakken. Daar zijn we naief in geweest. Ik sprak voor mijn laatste roman een IND-er die zei: we hebben geen idee wie we binnen laten. We weten niet waar ze vandaan komen, wie ze zijn, wat ze hebben meegemaakt. Dus ik vrees dat dit nog wel eens vaker zal gebeuren.

Maar je kan het ook relativeren: elke weekend worden er mensen neergestoken bij het uitgaan. De belangrijkste oorzaak: cocaine. In Nederland is cocaine een veel grotere bedreiging dan terrorisme. Het wordt hoog tijd voor een provocateur die dat aan de kaak stelt. Cocainegebruikers zijn de nieuwe terroristen.

Kunst subsidies

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 28 Aug 2018 08:13:33 GMT

Afgelopen week schreven zes directeuren van Rijkscultuurfondsen, de fondsen die subsidies voor kunst verstrekken, een brief waarin ze stellen dat diversiteit in kunst van nu af aan afgedwongen gaat worden met subsidies. Ik huiverde even bij het woord ‘afgedwongen’, het klinkt zo dictatoriaal; een soort censuur 2.0. En het getuigt ook niet van veel realiteitszin, want volgens mij wordt dit al dertig jaar geprobeerd en toch wordt het merendeel van de kunst door witte mensen gemaakt en door witte mensen bezocht.

Ik begrijp de roep om meer diversiteit in de kunst overigens wel. Ik geloof alleen niet in het geven van subsidie op basis van etniciteit van kunstenaars. Want daar gaat het, vrees ik, wel op neerkomen: als je gekleurd bent krijg je subsidie, als je wit bent niet. Als je transseksueel bent wel, als je cisgender bent niet. Als je alleen mensen met een ‘diverse’ achtergrond subsidie gaat geven, creeer je een zieke situatie. Want degene die de subsidie ontvangt zal altijd twijfelen of ie dat geld gekregen heeft op basis van zijn kwaliteit of op basis van zijn etniciteit. In zekere zin neem je de kunstenaar niet serieus. Tegelijkertijd zal een witte kunstenaar die de subsidie niet krijgt zich gefrustreerd afvragen of hij dat geld is misgelopen omdat hij wit is. Je creeert dus tegenstellingen in plaats van dat je ze wegneemt.

De zes directeuren schrijven dat ‘alle verhalen verteld moeten worden en alle verhalen gehoord moeten worden.’ Dat is best eng. Want daarmee gaan ze op de stoel van de politiek zitten. Om een voorbeeld te geven: ik denk niet dat een voorstelling die het slavernijverleden van Nederland roemt, veel kans op subsidie zal maken. Een voorstelling die de kwalijke gevolgen ervan onder de loep neemt wel. Terwijl de eerste voorstelling artistiek gezien veel interessanter kan zijn dan de tweede.

Ik ben voorzitter van de Comedytrain, een gezelschap stand up comedians dat huist in club Toomler in Amsterdam. Ondanks dat wij in de gelukkige omstandigheid zijn dat we geen subsidie nodig hebben, worstelen we met hetzelfde probleem; het publiek is overwegend wit. Maar het opvallende is: we hebben, al vanaf het begin in 1990, een redelijk diverse groep comedians. Denk aan Eric van Sauers, Najib Amhali, Howard Komproe, Soundos el Ahmali, Daniel Arends, Glodi Lugungu. Er worden dus bij ons, om in de terminologie van de directeuren te blijven, best veel verschillende verhalen verteld. En toch komt er overwegend wit publiek.

Voor zover je er enige invloed op hebt, denk ik dat het hem vooral zit in de organisatie. Theaterdirecties, technici in theaters, kunstopleidingen zijn bolwerken van witte mensen. Het is misschien flauw om te zeggen maar in het kader van dit stuk wel van belang: de zes directeuren van de rijkscultuurfondsen die de brief schreven zijn alle zes wit. Misschien moet daar wat aan veranderen. Een programmeur met Surinaamse roots zal andere voorstellingen programmeren. Een publiciteitsmedewerker met een Marokaanse achtergrond zal beter de weg weten te vinden naar een ander publiek. En dat publiek zal zich eerder herkennen in een barmedewerker die gekleurd is.

Je moet de oorzaak niet zoeken in de kunst die gemaakt wordt, maar in alles eromheen. Je moet kunst beoordelen op kwaliteit, niet op etniciteit. Dat is al ingewikkeld en arbitrair genoeg. Ik stel voor dat de directeuren van de rijkscultuurfondsen het goede voorbeeld geven en hun functie ter beschikking stellen.

Inenten

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 20 Aug 2018 11:53:49 GMT

Een studievriend van mijn vader zat in een rolstoel. Ik herinner me nog zijn moeizame tochtje met looprek van de auto die handpedalen had, naar onze voordeur. Hij had als kind polio gehad en alhoewel hij zich manmoedig door het leven sloeg, was het toch tragisch dat hij kind was in een tijd waarin er nog geen vaccin was. Als hij tien jaar later was geboren had hij waarschijnlijk een rolstoelloos leven gehad.

In 1997 kreeg een van mijn beste vrienden AIDS. Hij werd ontzettend ziek, maar werd gered door de cocktail die een jaar daarvoor was ontdekt. Als hij twee jaar eerder ziek was geworden, had hij niet meer geleefd.

Begin dit jaar kreeg mijn vriendin borstkanker. De tumor werd weggehaald, ze werd bestraald en na drie maanden kon ze verder. Als ze dezelfde ziekte vijfentwintig jaar geleden had gekregen was dat haar zeer waarschijnlijk fataal geworden.

De vooruitgang die de medische wetenschap heeft gemaakt is enorm. Ziektes waar je vroeger aan dood ging, verlopen tegenwoordig als een hardnekkige griep: je bent een tijdje flink ziek, maar daarna kan je verder.

Goed, het gaat met horten en stoten en de prijs die je betaalt voor genezing in de vorm van bijwerkingen is soms erg hoog. Maar toch, de vooruitgang is spectaculair en onomstotelijk.

En toch zijn er mensen die zich tegen diezelfde reguliere wetenschap keren. Die ontkennen dat ziektes als pokken, waar je aan dood ging, en polio, waar je verlamd van raakt, vrijwel geheel de wereld uit zijn door de reguliere geneeskunde. Die zeggen dat kinderziektes juist goed zijn voor kinderen, omdat ze er meer weerstand door krijgen. Die zeggen dat als je kanker hebt je niet moet bestralen maar een zoutoplossing moet nemen.

Er is een aantal dingen die ik me, zeg 20 jaar geleden, niet kon voorstellen dat ooit zouden gebeuren: dat cabaretiers zo bang zouden zijn om grappen te maken over een geloof dat ze zichzelf censureren; dat George W. Bush een toonbeeld van nuance zou zijn vergeleken met een van zijn opvolgers en dat mensen hun kinderen niet zouden laten inenten omdat ze de medische wetenschap niet vertrouwen.

Wat conservatieve imams, PVV stemmers, republikeinen en mensen die hun kinderen niet willen inenten gemeen hebben is dat ze zich met hand en tand verzetten tegen vooruitgang. Tegen een grotere rol van vrouwen, tegen kunst die ze niet begrijpen, tegen een elite die dingen besluit, tegen mensen in witte pakken die niet iedereen kunnen genezen.

Er loopt een breuklijn van wantrouwen door onze samenleving. Wantrouwen tegen feiten, tegen wat zorgvuldig is opgebouwd door de jaren. Onder de noemer nepnieuws wordt alles wat vast te stellen is, wat aantoonbaar waar is, in twijfel getrokken. Of het nou gaat om hoeveel mensen er bij de inauguratie van Trump waren, of om de vraag of chemotherapie helpt; je creeert gewoon je eigen waarheid. Je vindt in de krochten van internet altijd wel een of ander dubieus onderzoekje dat jouw mening bevestigd.

Homeopathie is een welvaartsziekte. Een luxeprobleem. Net als mensen die hun kinderen niet willen inenten; ze zijn de tragische bijwerking van de ziekte die welvaart heet.

Radar's karwats

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 13 Aug 2018 12:37:14 GMT

Afgelopen zaterdag hoorde ik in de auto het programma Radar radio. In de uitzending klagen consumenten over bedrijven die hun iets hebben aangedaan. In deze periode gaat het vooral over in de soep gelopen vakanties. Ik realiseerde me tijdens het luisteren dat het belangrijkste product dat het programma verkoopt niet zozeer nieuws is of feiten, maar: verontwaardiging. De presentatrice, de advocaat van het programma, de reisjournalist en natuurlijk de slachtoffers zijn verontwaardigd.

Het format is heel strak en verloopt altijd volgens eenzelfde patroon: eerst geeft de presentatrice een inleiding, dan komt het slachtoffer uitgebreid aan het woord, dan zegt de advocaat dat het een schande is en dan wordt de organisatie die de fout gemaakt heeft publiekelijk aangeklaagd. De bedoeling is dan dat de zegsman of vrouw van het bedrijf het boetekleed aantrekt, belooft dat het nooit meer zal gebeuren en onmiddellijk met het slachtoffer gaat bellen om alle schade, vooral ook de emotionele, te vergoeden. Want de slachtoffers zijn altijd getraumatiseerd. Een calvinistische boetedoening met de presentatrice als grootmeesteres met de karwats in de hand.

Afgelopen zaterdag ging het over een gezin dat zijn vlucht gemist had doordat het opgesloten had gezeten in een parkeergarage bij een luchthaven. Heel vervelend natuurlijk, maar de dame van de luchtvaartmaatschappij vond niet dat het hun verantwoordelijkheid was. Omdat presentatrice Mischa Blok maar bleef herhalen dat het wel hun fout was lachte ze twee keer ongemakkelijk.

Dat was koren op de molen van de verontwaardigde makers:

- Wij zijn niet verantwoordelijk voor de ..

- Ben ik het niet mee eens, maar wat gaat u ze bieden?

Zenuwachtig gelach

- U lacht steeds, maar ik vind het helemaal niet zo grappig mevrouw. Ik kan me voorstellen dat als ik had vastgezeten in zo’n garage, en ik denk dat u zich dat ook wel kan voorstellen, dat is echt een traumatische ervaring. En die mensen hebben ook nog dat EK gemist. Ik vind er echt helemaal niks grappigs aan.

Daar was ie weer: de karwats der morele verontwaardiging.

Waarom wordt er in dat programma nooit eens een kritische vraag aan het slachtoffer gesteld? Bijvoorbeeld waarom al die klagende mensen altijd voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten?

In het journaal werd vorige week aan iemand die net met Ryan Air gevlogen had gevraagd of ze het eens was met de stakende piloten. Ja, ze vond ook dat ze meer loon moesten krijgen en betere arbeidsomstandigheden verdienden. Toen werd er gevraagd wat zij voor haar ticket betaald had. Dat bleek vijftien euro te zijn. Misschien moet die prijs dan ook omhoog, suggereerde de interviewer. Hoezo, vroeg de dame verontwaardigd, waarom zou ik meer betalen?

Het lijkt soms alsof mensen de koppeling tussen wat je betaalt en wat je redelijkerwijs mag verwachten niet meer kunnen maken. En dan valt alles tegen. Gelukkig word je dan met open armen ontvangen bij Radar, de branchevereniging der verontwaardigden.

Een kamer voor onze dochter

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 06 Aug 2018 21:06:03 GMT

We zochten een kamer voor onze dochter die gaat studeren. Dat is lastig, zo bleek. Vorige week had ze nog steeds niks. Toen stuitten we op een advertentie op marktplaats voor een kamer in het centrum, met een alleszins redelijke huur, die er, gek genoeg al twee maanden op stond. ‘De kamer is voor een rustig en net meisje die niet rookt en die de Nederlandse taal spreekt’, stond in de advertentie. Alhoewel er in deze zin al twee fouten in het Nederlands zaten, het is een meisje dat en niet die, besloten we er toch op te reageren. We waren, met nog drie weken te gaan tot de introductietijd, ook niet echt in de positie om te vallen over dit soort details.

Omdat we het toch een beetje apart vonden dat de verhuurder specifiek om meisjes vroeg, besloot ik eerst even zelf te bellen, voordat mijn dochter contact op nam. Ik kreeg een voicemail waarop de verhuurder zijn naam zei. Gebrainwashed als ik ben door Google, toetste ik zijn naam in. Ik vond hem meteen.

Het was een nogal gezette man. Gezet als in dik. Als in zeker meer dan honderdtwintig kilo schoon aan de haak. Niet dat ik me hem schoon aan de haak graag voor de geest wilde halen, integendeel, maar op een of andere manier had ik bij het zien van zijn foto wel meteen een associatie met naakt. Terecht, bleek achteraf.

Op linkedin las ik dat hij fotograaf/modelagent/scout en medewerker op een modellenbureau is. Of was, want er stond ook dat hij zijn oude werk graag weer zou oppakken. En dat hij het leuk zou vinden om als postkamermedewerker aan de slag te gaan.

Er begon zich enige twijfel van ons meester te maken. Ik geef onmiddellijk toe dat die twijfel op allerlei vooroordelen gebaseerd was, een werkeloze, dikke man die fotograaf en modelscout wilde worden en alleen meisjes als huurder van zijn kamer wilde hebben. Hmmm.

Hij had ook een website. Daaruit bleek dat hij tevens eigenaar was geweest van het modellenbureau waarvoor hij dus ook werkzaam was geweest als fotograaf/modelagent en scout. Met andere woorden: hij had ooit een fotocamera gekocht.

Ik las verder: ‘Momenteel ga ik door als fotograaf en zoek ik modellen die op tfcd basis met me willen werken.’ Ik zocht op wat tfcd betekende. Het bleek ‘time for cd’ te zijn. Oftewel, de fotograaf wordt niet betaald en het model krijgt op cd de foto’s gratis mee. Zo kunnen ze beiden een portfolio opbouwen. Een amateurfotograaf dus. Of een professionele fotograaf zonder werk. Maar goed, op de foto te zien was hij de veertig gepasseerd, dus als je dan nog geen portfolio hebt opgebouwd, dan ben je feitelijk amateurfotograaf ook al zeg je dat je professional bent.

Ik las verder: ‘Ik ben op zoek naar modellen van 18 tot 28 jaar met maat 34 en 36 en met een beetje lef.’ In een vernietigende zin sloeg hij elk mogelijk voordeel van de twijfel kapot.

‘Gatverdamme’, zei mijn vriendin. Ik scrollde verder naar zijn werk: foto’s van schaars geklede dames in uitdagende poses: op een klimrek, bij een gokautomaat, liftend. Foto’s die je met duizenden vindt op internet, en waarvan totaal onduidelijk was of hij ze wel zelf gemaakt had. Misschien had hij wel helemaal geen fototoestel, bedacht ik me. Misschien was dit wel de amateuristische val van een gefrustreerde viezerik die zo onbeholpen gemaakt was, dat geen meisje erin trapte. Althans niet de afgelopen 2 maanden.

Ineens zag ik mijn dochter voor me in een kamertje met een onanerende huisbaas in de badkamer ernaast. Ik sloeg de laptop dicht. We twijfelden nog even of we de politie in moesten lichten, maar welk bewijs hadden we nou helemaal?Gewoon een man wiens hobby fotografie en meisjes is.

Boekenclub

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 30 Jul 2018 12:12:04 GMT

Ik stel me bij boekenclubs altijd een stel dames voor die in een groot huis, onder het genot van een paar flessen rode wijn en toastjes met kaas een uur lang over een boek praten om de rest van de avond het drama in hun eigen leven te bespreken. En zo hoort het ook, want goede literatuur zet aan tot introspectie.
Af en toe word ik, via via, gevraagd om aanwezig te zijn en meestal doe ik dat met veel plezier, omdat ik nou eenmaal graag over mijn werk praat een zekere ijdelheid mij niet vreemd is.
Overigens heeft de situatie altijd iets raars omdat je weet dat niemand in zo’n club helemaal eerlijk tegen de schrijver durft te zijn. In mijn bijzijn benoemt men de positieve kanten van het boek nou eenmaal makkelijker dan de negatieve.
Behalve die ene keer anderhalve maand geleden.
Achteraf had ik het kunnen weten toen ik uit mijn auto stapte, de parkeerplaats overliep naar de ingang van een jaren zeventig flat en de lift nam naar de achtste verdieping waar ik ontvangen werd door twee vrouwen en twee MANNEN die met een kopje rooibosthee aan de keukentafel op mij zaten te wachten. Geen wijn, geen toastjes, geen huiskamer. Niks.
‘Je zult wel zenuwachtig zijn om te horen wat we van je boek vinden, he’, begon een van de twee vrouwen nog voor ik goed en wel zat.
‘Er zaten best mooie stukken in, hoor’, zei de andere vrouw die een rode bril droeg ‘maar ik vind dat je ook recht hebt op kritiek.’
Ik ging zitten en kreeg een kopje zure thee voorgeschoteld waarna de bijeenkomst begon.
‘Laten we maar beginnen met wat we mooi vonden’, stelde de vrouw met het rode brilletje voor.
‘Ah, een slecht nieuws gesprek’, lachte ik in een poging mijn irritatie te verbergen.
Het viel even stil aan tafel.
‘Goed’, ging de andere vrouw verder, ‘iedereen heeft een lijstje gemaakt met wat hij goed vond...
‘... en met wat ie niet goed vond’, vulde de vrouw met de bril, aan wie ik inmiddels een hekel begon te krijgen, aan.
‘Rob, wil jij beginnen?’
Toen ze door de positieve punten heen waren begon het deel van de bijeenkomst dat nog het meeste weg had van een verhoor.
‘Waarom heb je ervoor gekozen om aan het einde een derde persoon in te voeren?’ vroeg een van de twee mannen.
Nog voor ik antwoord kon geven tetterde het rode monster er al doorheen: ‘Ja, dat vond ik zo jammer. Echt vreselijk zonde.’
‘Waarom heeft het meisje een zusje dat heel extrovert is?’, wilde Rob weten.
‘Als reactie op haar introverte zusje’, antwoordde ik.
‘Dat kan natuurlijk nooit’, kwetterde de gastvrouw die psychologie bleek te hebben gestudeerd. ‘Daar moet een andere oorzaak voor zijn en die miste ik in je boek.’
Toen ze door hun vragen heen waren, zette het rode nijlpaard haar bril af en zuchtte: 'Tja, ik denk dus dat we ons af kunnen vragen of dit wel literatuur is of niet.'
De anderen knikten instemmend, waarna de gastvrouw op stond, de kopjes van tafel pakte en ze op het namaak stenen keukenblad zette, ten teken dat de bijeenkomst was afgelopen.
'Welk boek doen we volgende keer?', vroeg Rob.
'Ik heb een prachtig boek gelezen', antwoordde de gastvrouw, 'ik weet zeker dat jullie het ook mooi vinden. Echt schitterend.'
'Heerlijk', verzuchtte de rode olifant, 'daar zijn we wel aan toe.'
Toen ik op de parkeerplaats stond realiseerde ik me dat ik niks gekregen had. Niet eens een pakje rooibosthee.

Bloemfontein

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 23 Jul 2018 20:17:18 GMT

Vorige week was ik samen met vier andere schrijvers, te weten Jaap Scholten, Frank Westerman, Dimitri Verhulst en Mira Feticu, te gast bij een groot kunst en literatuurfestival in Bloemfontein, Zuid Afrika. Zelden zag ik een land dat zoveel schoonheid verenigt met zoveel lelijkheid. De natuur is overweldigend, de achterdocht tussen verschillende bevolkingsgroepen is afschuwelijk.

Zuid Afrika is alles waar Stef Blok van droomt als hij het heeft over een failed state waar de integratie is mislukt. Sinds de afschaffing van de apartheid is de politieke macht in handen van het volstrekt corrupte ANC. De zoveelste illustratie dat een revolutie niets oplost: je ruilt het ene kwaad in voor het andere.

En veel is er volgens mij niet veranderd: met uitzondering van één restaurant heb ik in de bediening alleen maar zwarte mensen gezien: in ons guesthouse, in hotels en ook op het festival. Terwijl de, overwegend witte bezoekers, met elkaar in tenten zaten te discusieren over hoe je literaire, culturele grenzen moest doorkruisen werden de vuilnisbakken geleegd door zwarte mensen. Dat is het ingewikkelde volgens mij: er is geen apartheid meer, maar eigenlijk toch wel. Misschien is dit het beeld wel dat de relatie tussen wit en zwart omschrijft: je bent mishandeld door je man, maar je blijft bij hem, want hij verdient het geld.

Het wantrouwen is dan ook immens: om alle huizen staan hekken met prikkeldraad, bij de stoplichten in gevaarlijke wijken staan borden die zeggen dat je door rood licht mag rijden omdat stilstaan te gevaarlijk is in verband met carjacking. Onze, witte, gastvrouw van het guesthouse, drukte ons op het hart om ’s avonds nooit op straat te lopen en om de tralies die voor elke deur en elk raam zitten, altijd op slot te doen. Het gevolg is dat je vanzelf bang wordt voor zwarte mensen. Want ook al wordt het niet uitgesproken, iedereen weet: overvallen worden gepleegd door zwarte mensen. Niet omdat ze zwart zijn, maar omdat ze arm zijn. En die armoede herken je aan hun huidskleur.

Ook wij voelden het wantrouwen op het podium: tijdens een paneldiscussies met Zuid Afrikaanse schrijvers werd er voortdurend gehamerd op de schuld die witte mensen hadden. Het was haast onmogelijk om je niet aangesproken te voelen. Dus irriteerden wij ons mateloos, want ik weiger verantwoordelijkheid te nemen voor iets dat ik niet gedaan heb. En dus kwam de discussie geen millimeter verder.

Binnenkort wordt er gestemd over een wet die gedwongen landonteigeningen toe staat. Als die wordt aangenomen zal hetzelfde gebeuren als in Zimbabwe: witte boeren worden verdreven of vermoord, boerenbedrijven worden overgenomen door mensen die geen idee hebben hoe ze zo’n bedrijf moeten leiden, de economie zal instorten, buitenlandse bedrijven zullen hun handen van het land aftrekken, de armoede zal nog veel groter worden. Geen goed idee dus, al begrijp ik de roep om een rechtvaardiger verdeling van bezit heel goed. Als je ziet hoe mensen in townships als kakkerlakken op een vuilnisbelt moeten leven en je zet daartegenover de omheinde villa’s in de buitenwijken van Bloemfontein, dan begrijp je hoe revoluties ontstaan. Voeg daar het desastreuze apartheidsverleden bij en je hebt alle ingredienten voor een burgeroorlog.

Ik zou iedereen in Nederland die klaagt over onze hoge belastingen aanraden een weekje naar Zuid Afrika te gaan.

Heilige graal

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 02 Jul 2018 12:05:20 GMT

Eind jaren negentig erfde ik de boerderij van mijn grootouders, in een gehuchtje op de grens van Nederland en Belgie te midden van weilanden en een natuurreservaat. Het is er prachtig en ik kom er vaak.

Naast de boerderij lag een zwart pad dat gemaakt was van zinkassen; afval dat je gratis kon ophalen bij de zinkfabriek van Overpelt.

Het mooie van zinkassen was dat er niets op groeide en dus verhardde zo ongeveer iedereen in de wijde omtrek zijn paden ermee. De enkeling die het niet deed, werd meewarig aangekeken, als hij op zaterdag met kromgetrokken rug het onkruid tussen zijn grindpad stond uit te trekken. Drie weken later kon hij opnieuw beginnen.

Natuurlijk bleek later dat zinkassen niet zo gezond waren en moest iedereen die paden verplicht laten saneren door een gecertificeerd bedrijf dat door de provincie was uitverkoren. Het gevolg was dat er enorme bedragen werden berekend. Zo kostte het afgraven van mijn pad, dat dertig meter lang en vijf meter breed is, 25.000 euro. In 2004. Ik had geen keus, concurrentie was er niet. Gelukkig, moet ik erbij zeggen, werd een groot deel gesubsidieerd.

Hetzelfde gebeurt nu, vrees ik, met asbest, de natuurlijke grondstof die massaal omarmd werd vanwege zijn brandwerende eigenschappen, maar die bij nader inzien gevaar oplevert bij langdurige inademing. Alle asbestdaken moeten voor 2024 verwijderd worden en er zijn maar een paar bedrijven die het mogen doen. Die concurreren nauwelijks met elkaar, want de vraag is veel groter dan het aanbod. Dat betekent dat ook hier weer enorme bedragen gevraagd zullen worden, die mensen toch wel betalen omdat ze geen keuze hebben. Er is subsidie, maar die is zo laag, dat het geen naam mag hebben.

Inmiddels zijn er overigens een aantal rapporten, die aangeven dat de enorme voorzorgsmaatregelen die asbestverwijderingsbedrijven nemen, zoals maanpakken, douches, onderdrukcabines, in veel gevallen helemaal niet nodig zijn. Het is alsof je met een vlammenwerper een mug dood maakt. Maar nuanceringen worden niet op prijs gesteld, het gaat in deze discussie om goed of fout, om moreel of immoreel en iets ertussenin is verdacht.

En terwijl we miljarden uitgeven aan de sanering van asbest, omarmen we intussen massaal de nieuwe heilige graal: accu’s. Accu’s zijn het nieuwe asbest. Accu’s worden namelijk gemaakt van nikkel, lithium, kobalt, magnesium, koper, aluminium, mangaan, fosfor, fluor en grafiet. Dat zijn grondstoffen die meestal door kinderhandjes worden gedolven in landen waar je liever geen zaken meedoet. Daarbij leveren ze zwaar chemisch afval op, want hergebruik van de meeste grondstoffen is te duur en fluor en grafiet kunnen helemaal niet hergebruikt worden. Dus zitten we over veertig jaar met een Himalaya aan accu’s, waar dan weer een plan voor moet komen dat miljarden gaat kosten.

En zo gaat het steeds: in het begin zijn we blind voor de nadelen, en als onze ogen eenmaal geopend zijn, doof voor argumenten. Verliefdheid die omslaat in haat.

Zonder iets te willen bagetaliseren: mijn grootouders, die hun hele leven over dat zwarte zinkassenpaadje zijn gelopen, langs een stal met asbest golfplaten, zijn respectievelijk 89 en 93 jaar oud geworden.

De nieuwe olie

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 25 Jun 2018 12:10:20 GMT

Nu de discussie over migratie, als een veenbrand, weer is opgelaaid, wil ik graag een paar kanttekeningen maken.

Allereerst: er wordt steeds gesproken over vluchtelingen. Alsof alle vluchtelingen hetzelfde zijn. Het is net als met de huizenmarkt: die bestaat ook niet. De markt in Amsterdam is totaal anders dan die in Zeeland of Oost Groningen.

Ik heb voor het schrijven van mijn laatste roman veel rondgelopen in AZC’s en ik kan niet anders dan concluderen dat er enorme verschillen zijn. De meeste Syriers zijn redelijk goed opgeleid, spreken Engels en zijn ondernemend. Syrie wordt niet voor niets het Japan van het Midden Oosten genoemd. Daarbij zijn de meeste niet streng islamitisch. Dat heeft te maken met het regime van Assad die zelf Alewiet is, een vrij liberale stroming binnen de islam. Ondanks de afschuwelijke oorlog waar ze uit komen, hebben ze, denk ik, een redelijke kans van slagen in het Westen.

Dat geldt, vrees ik, niet voor bijvoorbeeld Eritreeers: ze zijn meestal slecht opgeleid en spreken nauwelijks Engels en zijn minder gemotiveerd. In de taalklassen voor nieuwkomers die ik de afgelopen jaren bezocht kwam ik nooit Eritreers tegen, maar wel Syriers, Iraniers, Koerden.

Ik geef onmiddellijk toe dat het alleen maar mijn beperkte observaties zijn, en dat het heel generaliserend is, maar het punt blijft: er zijn eindeloos veel verschillende vluchtelingen, met wisselende kansen op succes in onze maatschappij. Dat maakt de hele discussie zo ingewikkeld.

Het tweede punt dat ik wil maken is dat van de beoordeling of iemand recht heeft op asiel. Over een ding bestaat consensus: je hebt alleen recht op een verblijfsvergunning als je op de vlucht bent voor oorlog of ander geweld, niet als je om economische redenen komt. Maar dat is vrijwel niet te bepalen.

Hoe weet je of iemand ook komt uit het land van waaruit hij zegt te komen? En als je dat weet, hoe weet je dan of hij uit de streek komt waar hij zegt vandaan te komen? Want bijvoorbeeld in Afghanistan worden bepaalde gebieden als veilig beschouwd en andere niet. En hoe weet je of een streek veilig is? Regeringen baseren hun oordeel op rapporten van Ngo’s, maar die spreken elkaar geregeld tegen. Daarbij is zo’n rapport vaak multi interpretabel. Daarom leggen landen de bevindingen verschillend uit: Belgie vindt een gebied onveilig, terwijl Nederland hetzelfde gebied wel veilig vindt.

En dan zijn er nog de heel persoonlijke verhalen van vluchtelingen: de een is op de vlucht voor een oorlog, de ander omdat hij homoseksueel is, weer een ander omdat hij zegt Christen te zijn geworden. Hoe ga je na of dat waar is?

Het bepalen of iemand recht heeft op asiel is een onwaarschijnlijk arbeidsintensieve klus. Wil je dat goed doen dan moeten we de IND minstens tien keer zo groot maken en ik neem zomaar aan dat de politieke wil daarvoor ontbreekt. Daar zit hem ook de hypocrisie: iedereen roept om een rechtvaardig beleid, maar niemand aanvaardt de consequenties.

Het plan is nu om asielprocedures buiten Europa te laten plaatsvinden, zodat vluchtelingen niet de risicovolle reis door de woestijn en over zee hoeven te maken. Dat klinkt misschien beter, maar het betekent wel dat we weer deals gaan sluiten met corrupte, foute regimes. Net zoals we de afgelopen decennia olie-deals hebben gesloten met landen als Saoedie Arabie waar ze elke week op het marktplein hoofden afhakken.

Vluchtelingen zijn de nieuwe olie. Er bestaan geen beschaafde oplossingen voor een barbaars probleem.

Utoya

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 18 Jun 2018 11:53:43 GMT

Afgelopen vrijdag ging ik naar de film Utoya, over het eiland in Noorwegen waar zeven jaar geleden Anders Breivik 69 jongeren neerschoot. Ik vergiste me bij de kassa nog en zei: ‘Graag een kaartje voor Utopia’.

We zaten met een man of twintig in de bioscoop. De stemming was gelaten. Het onderwerp is natuurlijk ook gruwelijk: jonge mensen op een jeugdkamp die afgeslacht worden door een rechts extremistische gek. Een pleonasme.

De man naast me leek daar echter geen last van te hebben; hij had een groot glas bier en etenswaren bij zich en begon tijdens de reclames uitgebreid te appen met iemand die kennelijk gevoel voor humor had, want hij moest meerdere malen hardop gniffelen. Toen de film begon, begon hij aan zijn zakje M&M’s.

De film duurt 72 minuten, precies even lang als de aanval duurde en begint met een telefoongesprek van de hoofdpersoon, Kaja, een meisje van 20. Haar moeder belt om te zeggen dat er een aanslag is gepleegd op een regeringsgebouw in Oslo. Ze maakt zich zorgen over haar veiligheid. ‘Dat is niet nodig’, zegt Kaja, ‘we zitten op een eiland, de veiligste plek op aarde.’

De eerste 10 minuten van de film zijn misschien wel de zwaarste: je ziet de jongeren onbezorgd met elkaar praten en discusieren. Het moment vlak voordat het noodlot toeslaat is vaak het gruwelijkst. Dan de eerste geweerschoten. Rotjes, denken ze eerst nog. Dan volgt de helletocht van Kaja op zoek naar haar zusje, terwijl Breivik dood en verderf zaait.

Ik realiseerde me dat in bijna alle films die ik ken geweld gestileerd is: mooi gefilmd, muziek eronder. Niets van dat alles in Utoya. Nergens zie je iemand neergeschoten worden, nooit zie je iemand kreunend op de grond vallen. Op een paar seconden na, zie je de moordenaar niet aan het werk. Je hoort alleen de schoten, dan weer dichtbij, dan weer veraf. Het gaat maar door. Geen muziek, geen heldendom en ook Kaja overleeft het niet. Haar zusje naar wie ze al die tijd zocht wel. De gruwelijke willekeur van het leven.

Ondanks de totale afwezigheid ervan, leert Utoya ons meer over geweld dan welke andere film ook. Het laat zien wat het aanricht: de angst, de paniek, de helse dilemma’s: moeten we vluchten, of moeten we ons schuil houden? Met hoeveel zijn de aanvallers? Waar blijft de hulp? Dat vooral: 72 minuten lang vraag je je af: waar blijft in godsnaam de hulp?

Ik las achteraf dat de Noorse politie maar 1 helikopter had die een anti terreur eenheid kon vervoeren en dat de bemanning met vakantie was. Toen ze uiteindelijk met de auto aankwamen bleek er geen boot te zijn om ze over te zetten.

Tijdens het kijken schoten allerlei gedachten door mijn hoofd: dat gestileerd geweld in films hetzelfde is als porno; dat ik zelf Anders Breivik neigingen krijg van iemand die naast me een zak M&M’s eet; dat het onvoorstelbaar is dat Volkert van der Graaf al weer op vrije voeten is. Maar vooral stelde ik mezelf de vraag: wat zou ik doen?

In de film zit een jongen die heel lang blijft geloven dat het allemaal niet waar is. Dat het maar een oefening is om de jongeren te leren omgaan met paniek. Ik vrees dat ik die jongen zou zijn.

Terug naar het fietsenhok

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 12 Jun 2018 08:10:21 GMT

Afgelopen week verscheen het seks-dagboek van Heleen van Royen.

Ik vroeg me af waarom? Waarom wil je iedereen deelgenoot maken van je seksleven? Het antwoord vond ik op haar site. Daar staat in grote letters: 'Het bespreken van je seksleven is een taboe. Daar heb je het niet over. En daarom moet dit boek worden geschreven.'

Vreemd vond ik. Er zijn de laatste jaren veel taboes bijgekomen; ons VOC verleden, het aanspreken van mensen in de trein als dames en heren, het vieren van Sinterklaas, zeggen dat je Israel een mooi land vindt, maar seks zit daar toch echt niet bij. Er zijn al jaren programma’s als spuiten en slikken, er staan elke week in weekendbijlages van kranten rubrieken over relaties en seks. En als we wat verder teruggaan: Jan Wolkers schreef ook sexdagboeken, al gaf hij die een wat poetischer titel mee: Een roos van vlees, Turks fruit. En alle vrouwen die de doelgroep van Van Royens boek vormen, namelijk vrouwen die te weinig lol beleven aan seks, zijn inmiddels allemaal naar 50 shades of grey geweest. Die weten allang waar Abraham de mosterd haalt. Of liever gezegd, waar Sarah de dildo stopt.

Dus een taboe? Nee. Sterker, er wordt tegenwoordig zoveel over gepraat en geschreven: als je als vrouw nu nog geen lol beleeft aan seks, dan ligt het echt aan jezelf. Maar waarom dat dit boek?

Wat van Royen en haar uitgever hier doen is de marketingstrategie volgen die in de politiek erg populair is: je neemt een probleem, vergroot dat vervolgens enorm uit, blijft dat maar herhalen en dan kom je met de oplossing. Er zijn problemen met fundamentalistische moslims, vervolgens roep je dat er een tsunami van islamisering op ons afkomt, dat herhaal je keer op keer en dan kom je met de oplossing: stem op mij.

Het verraderlijke is dat mensen het vanzelf gaan geloven. Veel vrouwen zullen na het lezen van Van Royens dagboek waar op elke bladzijde wel weer een attribuut ergens op of in of achter gaat, denken: ja, ik heb inderdaad wel een saai seksleven. Iets waar ze daarvoor helemaal geen last van hadden. Feitelijk creeert van Royen een taboe terwijl ze juist zegt het te willen doorbreken. Het taboe op een seksleven dat soms leuk is en soms minder. Zoals alles in het leven.

Wat ook zo marketingstrategie achtig is, is dat ze zegt het niet voor zichzelf te doen, maar voor vrouwen die het niet durven. Dat zeggen politici ook altijd. De ijdelheid druipt uit alle gaten, om in van Royens jargon te blijven, maar ze doen het niet voor zichzelf maar voor ‘een rechtvaardige samenleving’.

Ik vind dat er minder over seks gesproken moet worden. Een teveel aan anatomische kennis de-erotiseert. Het is helemaal niet erg dat geen man weet waar de clitoris van een vrouw precies zit. En als ie het eindelijk weet, blijkt ie volgende week weer net ergens anders te zitten. Zul je altijd zien. Maar dat is prima. Seks moet een beetje schimmig blijven. Er zijn al veel te veel mysteries verdwenen in onze samenleving waarin alles altijd maar uitgesproken moet worden.

We moeten terug naar de basis. Terug naar het geklungel achter het fietsenhok. Terug naar het onhandige geklooi met ritssluitingen en knoopjes die niet open willen. Want geef het maar toe, lieve mensen, dat was toch de meest opwindende sekservaring die u ooit hebt meegemaakt.

De inclusieve samenleving (exclusief Jehova's)

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 04 Jun 2018 12:17:12 GMT

Afgelopen week ontstond er ophef over een schooldirecteur die verbood om zijn leerlingen een homostel te laten spelen in de eindmusical.

Niet omdat hij homofilie zelf onacceptabel vond, maar omdat hij bang was dat een van de leerlingen om die reden niet mee zou doen. De leerling was Jehova’s getuige.

Een paar ouders twitterden erover en een rel was geboren met als dieptepunt de onvermijdelijke bedreigingen aan het adres van de directeur en zijn familie.

Bij de talkshow ‘Dit is M’ zaten vier mensen vreselijk verontwaardigd te zijn: een PvdA politicus die kamervragen ging stellen, een VVD Politicus uit Hengelo, een leraar en Margriet van de Linden zelf.

Raar vond ik dat, want volgens mij deed de directeur precies wat hij moest doen: hij probeerde, om maar eens populair politiek jargon te gebruiken: de boel bij elkaar te houden.

Hij wilde niet dat er iemand uitgesloten werd.

Margriet van de Linden daarentegen deed precies het omgekeerde: ze nodigde drie gasten uit die het roerend met haar eens waren en ging over tot het bashen van de directeur.

Waarom er overigens in een talkshow vier mensen zitten die het roerend met elkaar eens zijn, en niet eentje die een andere mening heeft weet ik niet. Misschien maakt morele verontwaardiging tegenspraak overbodig.

Hoe dan ook, ‘Dit is M’ illustreerde haarscherp wat het dilemma is van een diverse, inclusieve samenleving, vroeger ook wel multiculturele samenleving genoemd.

Luister even naar hoe het PvdA lid haar kamervraag bij 'Dit is M' formuleert :

‘Is de minister het met ons eens dat je in Nederland alle kinderen op school mee wil geven dat het goed is om jezelf te zijn. Dat iedereen zichzelf mag zijn.’

Dat klinkt mooi, maar hier wringt hem juist de schoen: De vrijheid om jezelf te zijn gaat soms ten koste van de vrijheid van een ander om zichzelf te zijn.

Een ambtenaar van burgerlijke stand die om religieuze redenen weigert om homostellen te trouwen is helemaal zichzelf. Maar hij discrimineert wel.

Ziehier de paradox van een vrije, diverse, inclusieve samenleving: die leidt niet tot integratie, maar tot desintegratie en willekeur. Want wie is het meest beledigd? De Jehova of de homo?

De pogingen van de schooldirecteur om het mogelijke conflict via overleg met de leerlingen te sussen vind ik te prijzen. Dat de uitkomst onbevredigend is, is een gevolg van de weeffout van onze samenleving waarin iedereen altijd maar zichzelf moet kunnen zijn.

Daarbij, zo gek is de gedachte niet om rekening te houden met een leerling die anders is. Als er in een kamer tien mensen zitten waarvan er negen roken, dan is het helemaal niet raar dat er besloten wordt om binnen niet te roken.

Ik vind de verontwaardiging van Van der Linden en al die anderen hypocriet. Ze zijn voor een inclusieve samenleving, exclusief Jehova’s. De homolobby is in Nederland nou eenmaal een stuk sterker dan de Jehova lobby. Zeker in Hilversum.

Was getekend: het Parool

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 28 May 2018 12:24:55 GMT

Afgelopen zaterdag zat er bij het Parool een extra bijlage van acht pagina’s over de musical ‘Was getekend’ over het leven van Annie M.G. Schmidt.

In die bijlage interviews met de hoofdrolspelers, de producent en de schrijver van het scenario en achterop een paginagrote advertentie voor de musical met een lezersaanbieding.

Ik vroeg me af wat dit nou was: een advertentiebijlage of een journalistiek bijdrage. Er stond nergens boven de interviews dat het een advirotial was, dus het moest wel gaan om journalistiek. Maar waarom acht pagina’s schrijven over een musical die al een jaar geleden in premiere ging, waarover toen al heel veel geschreven is en die overal allang gerecenseerd is?

Misschien, dacht ik, is het een poging om het succes van de musical te verklaren. Maar dan blijft de vraag, waarom een hele bijlage? Waarom niet een stuk van 1 pagina? Of 2?

Toen ik de interviews las, die onder andere gemaakt waren door Ronald Ockhuysen, de hoofdredacteur van het Parool, nam de verwarring alleen maar toe. Dit had niks met journalistiek te maken, dit was pure propaganda.

Ik citeer uit het interview met Albert Verlinde:

‘Alles aan deze voorstelling is bijzonder; een nieuw ontwikkelde show, bejubeld door pers en publiek, de Musical Awards die we in ontvangst mochten nemen en inmiddels 200.000 kaarten verkocht.’

Dat zijn teksten voor op een poster, niet voor een serieus interview.

Nog een citaat: ‘The Lion King passeerde onlangs de grens van 1 miljoen bezoekers. In een land waar 16 miljoen mensen wonen. Onze lat ligt hoog.’

Het interview van Aleida Smit met hoofdrolspeelster Simone Kleinsma spande de kroon. Ik kies lukraak een paar uitspraken:

‘Het ging heel goed. Mensen omarmden ons op de een of de andere manier. Toen we opkwamen werden we warm ontvangen en zijn we op vleugels gegaan.’

‘Het is een succes geworden, nog groter dan ik durfde te hopen.’

‘Natuurlijk ben ik blij met de Musical Award voor mijn rol, want wat is een mens zonder bevestiging?’

Dit was helemaal geen achtergrondartikel, dit was Noord Koreaanse Stage-propaganda.

Ik kan niet anders dan concluderen dat Het Parool een lucratieve deal heeft gesloten met Albert Verlinde omdat de musical nu zes maanden in reprise gaat in het De la Mar theater. Daar is op zich helemaal niks mis mee, maar dan moet je het er wel bij vermelden.

Met de komst van internet is de scheidslijn tussen commercie en journalistiek, tussen echt nieuws en fakenieuws steeds vager geworden. Gelukkig heb je nog steeds een paar serieuze kranten die wel onafhankelijk proberen te zijn.

Kennelijk hoort het Parool daar niet meer bij.

En mocht ik het mis hebben en er geen deal zijn tussen Verlinde en het Parool, dan moet Ockhuysen me toch eens uitleggen waarom hij acht pagina’s besteedt aan een musical van een rete-commerciele producent die meer dan genoeg middelen heeft om zijn zalen vol te krijgen. Ik weet nog wel een paar theatermakers en schrijvers die dolblij zouden zijn met een achtste pagina in een krant.

God's huwelijk

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 21 May 2018 12:28:27 GMT

Eergisteren was het huwelijk van prins Harry en Meghan Markle.

Veel mensen vonden die preek van de zwarte bisschop Michael Curry het hoogtepunt van de ceremonie. Ik wil de stemming niet bederven, maar ik ben het daar niet mee eens. Hij voerde weliswaar een leuke show op, maar inhoudelijk gezien was het ouderwets, kerkelijk gedram.

Luister even naar dit fragment:

‘Beloved, let us love one another, because love is of God and those who are loved are born of God and know God. Those who do not love do not know God. Why? For God is love .

Ja, dus als je liefhebt ben je geboren uit god en als je niet liefhebt weet je niet wie god is. Waarom? Omdat god liefde is.

Dat zijn van die cirkelredeneringen in de trant van: het is warm, omdat het heet.

Daarbij gaat het allemaal uit van die ene aanname: god is liefde. Voor hetzelfde neem je aan dat god oorlog is, of geweld, onderdrukking.

Wat die bisschop met deze zinnen ook doet is het creeeren van een tegenstelling, namelijk die tussen gelovige en ongelovige. Dat doen alle religies. Geloof je in god of Allah dan ken je liefde; geloof je niet in god, dan niet. Oftewel: een gelovige is een beter, rijker mens dan een ongelovige.

Als een iman in een moskee zoiets zegt is de wereld te klein: als een zwarte bisschop het bij een adellijk huwelijk zegt vindt iedereen het prachtig.

Mijn probleem is ook dat het onder het mom van liefde uiteindelijk toch altijd weer over God zelf gaat. Zelfs op een feest waarbij het gaat om twee mensen die elkaar de liefde verklaren.

Zo’n bisschop die het bij een huwelijk heeft over dat God de bron is en dat God de weg is, is net zoiets als een oom die op het feestje van zijn neefje die net zijn eindexamen heeft gehaald, een speech houdt die alleen maar over zichzelf gaat.

De meest moderne zin kwam wat mij betreft van de Aarstbisschop van Canterbury, die de huwelijksinzegening voltrok. Hij zei het volgende:

The gift of marriage brings husband and wife together in the delight and tenderness of sexual union and joyfull commitment to the end of their lives.

Dat vond ik opvallend expliciet: het huwelijk brengt man en vrouw samen in de vreugde van seksualiteit.

En ook wel geestig in de context van dat Engelse koningshuis waar Prins Charles zo weinig vreugde beleefde aan de seks met Diana dat hij Camilla Parker Bowles, toen nog zijn maitresse, toevertrouwde dat hij haar tampon wilde zijn.

En van een van zijn voorvaderen, koning Hendrik VIII, die wilde trouwen met zijn maitresse en die brak met de Rooms Katholieke kerk toen de paus weigerde zijn huwelijk te ontbinden.

Maar goed, misschien was het ook meer een wanhoopskreet dan een reeele verwachting.

Verder vond ik het prachtig allemaal: de kerk, de muziek, de hoedjes, de uniformen, de Roll Royces, de koets, het ja-woord, de kus. Ik hou van al die folklore en tradities.

Ik vond het dus alleen jammer dat God er steeds bij gehaald werd. Want als God ergens bij gehaald wordt leidt dat meestal tot ellende.

En dat is wat je nou juist niet wil als twee jonge mensen elkaar de liefde verklaren.

Baudet's kunst

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 14 May 2018 20:04:31 GMT

Dit is een ondertitel voor uw nieuwe post

Ik sprak vorige maand een tijdje met Thierry Baudet over kunst. Het was een interessant gesprek waarbij de centrale vraag was: zijn Lennon en McCartney even groot als Mozart. Volgens mij wel, volgens hem niet
Baudet is faliekant tegen moderne kunst. Hij vindt het meeste foeilelijk en, daar waar het Nederlandse kunst betreft, oikofobisch, wat zoveel wil zeggen als dat het onze identiteit ondermijnt.
Ik ben het daar niet mee eens. Want als je moderne kunst, zeg de kunst van de afgelopen honderd jaar, foeilelijk vindt dan vind je ook de Beatles foelelijk, Jacques Brel, Karel Appel, Willem de Koning, de balletten van Hans van Manen, Rudi van Dantzig, de architectuur van Frank Loyd Wright, Charles en Ray Eames, films van Fellini, romans van Eggers, Kundera. Dat zou dan allemaal niet in de schaduw kunnen staan van Mozart, Bach, Rembrandt, Vondel, Couperus, Cuypers.
Ik geloof er niks van.
Natuurlijk, er is veel moderne kunst die ik ook niks vind en die waarschijnlijk ook niks is, maar ik hou altijd de mogelijkheid open dat aan mij ligt. Dat het een kwaliteit heeft die ik nog niet zie. Een beetje kennis van de geschiedenis zou iedereen in die zin bescheiden moeten maken: Vincent van Goghs talent werd tijdens zijn leven ook nauwelijks herkend, Schubert stierf arm. Le Sacre du printemps werd een ‘slachting van het trommelvlies’ genoemd. Het lastige van het beoordelen van hedendaagse kunst is dat je de vraag: is dit kunst of kitch, nog niet op kan zoeken. Het comfortabele van ‘oude’ kunst is dat de middelmatigheid er al uitgezeefd is door de tijd. Wat wij zien is ‘the best of’. En trouwens: zo verheven is die klassieke kunst lang niet altijd. Het is echt niet per definitie diepgravender of verfijnder. Om dat te illustreren hieronder twee stukjes liedtekst. De vraag is: welke is 'modern' en welke klassiek?

Veel bittere tranen
Die huil ik om jou
Mijn hart zal nog breken
Van spijt en berouw

Veel bittere tranen
Die wissen niet uit
Dat jij me beloofde
Eens word ik je bruid

En:

Bevroren druppels vallen van mijn wangen
Of is het mij ontgaan dat ik gehuild heb?
Hé tranen, mijn tranen, zijn jullie zelfs zo lauw
Dat jullie tot ijs bevriezen, zoals koude ochtend dauw ?

De eerste is van de zangeres zonder naam, de tweede is een vertaling uit ‘Winterreise ‘van Schubert. Dezelfde pathetiek, hetzelfde sentimentele.

Een kruistocht tegen moderne kunst is onzinnig.
De enige kruistocht die ik gerechtvaardigd vind is die tegen het songfestival. Dat daar nog belastinggeld naar toe gaat is inderdaad een teken van oikofibie, wansmaak en zelfdestructie. Daar heb je geen honderd jaar voor nodig om dat vast te stellen.
Misschien kan Baudet daar wat aan doen.

Op bezoek bij prinses Juliana

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Mon, 30 Apr 2018 18:07:53 GMT

Op koningsdag moest ik denken aan die ene keer dat ik iemand van het koninklijk huis ontmoette: prinses Juliana. Ik was te gast op paleis Soestdijk, waar de oude koningin en haar man prins Bernhard woonden. Juliana speelde graag toneel en omdat de moeder van een vriend van mij in haar toneelgroepje zat, mocht ik ook een keer komen kijken bij de jaarlijkse uitvoering.

De entourage was helemaal wat ik me erbij had voorgesteld: lakeien bij de hekken, het bordes dat ik kende van koninginnedagen op tv, de grote paleiskamer waar wij en veertig andere genodigden ontvangen werden en waar zilveren schalen stonden met sigaretten van een mij onbekend Engels merk. We kregen koffie met een lange vinger.

Na een tijdje werden we naar een andere, tot theater omgebouwde, paleiszaal geleid. Onderweg kwamen we langs een aantal vertrekken, waaronder het werkvertrek van prins Bernhard. Door de geopende deur zag ik dat de prullenbakken gemaakt waren van olifantenpoten. De prins was weliswaar voorzitter van het WNF, maar wist die baan moeiteloos te combineren met zijn grote hobby: in Afrika vanuit helikopters op olifanten schieten. Als hij nu nog geleefd had, had hij binnen een oogwenk het probleem van de grote grazers in de Oostvaardersplassen opgelost.

Prinses Juliana speelde waarzegster. Ze zat gedurende het hele stuk links voor op het toneel, dicht bij de coulissen zodat ze gesouffleerd kon worden; ze was in die tijd al behoorlijk vergeetachtig. Als ze haar tekst niet wist knipperde ze met haar ogen, keek omhoog, en dan hoorde je een stem uit de coulissen wat murmelen. En dan wist ze het weer. Het was mooi en aandoenlijk: de voormalig koningin, die het liefst actrice was geworden. Wat ze in zeker zin ook was natuurlijk.

Na afloop gingen we terug naar de ontvangstkamer. Ik werd door mijn vriend geinstrueerd om straks mevrouw tegen de prinses te zeggen en geen majesteit, want dat was wat ze haar hele leven wilde zijn: gewoon. Ook Willem Alexander wil dat en ik vind dat mooi. Het is als koning niet nodig om je status te bevestigen door afstandelijk te doen. Die afstand is er toch wel. Hoe gewoner de koning doet, hoe meer zeggingskracht zijn woorden en daden hebben. Denk aan de herdenkingsdienst van MH17 toen hij en Maxima tussen de rouwenden gingen zitten en niet op de voorste rij.

Toen kwam de prinses binnen. Omdat wij vrij dicht bij de deur stonden kwam ze als eerste op ons af. Ze begroette mijn vriend die ze goed kende hartelijk, daarna knipperde ze met haar ogen, keek omhoog en vroeg: ‘En dit is?’ ‘Arthur Umbgrove, mevrouw,’ zei ik, ‘Ik ….’ Meer kon ik niet zeggen want ik werd opzij geschoven door een dame van middelbare leeftijd. Of eigenlijk was het meer duwen. Een subtiele bodycheck. ‘Ach mevrouw, het was eeeenig, zo mieters.’ Voor ik het wist stond ik tegen een rug aan te kijken. En even later tegen nog een, en nog een.

Ik droop af, pakte een sigaret van het zilveren schaaltje waar ik na drie halen al enorm misselijk van werd omdat ie zwaarder was dan de zwaarste Goulouase die ik ooit gerookt had. Inmiddels stond er een elftal dames rond de prinses, als een soort scrum rond een rugbybal.

Het lijkt me lastig om koning of koningin of prinses te zijn, want niemand doet normaal tegen je. Hoe graag je ook gewoon wil zijn, je blijft een roepende in de woestijn vol onechte, hunkerende mensen.

Doel

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 03 Apr 2018 17:44:01 GMT

Ik was met mijn zoon in Doel; een plaatsje onder de rook van de Antwerpse haven. En onder de rook van de kerncentrale. En in de rook van de motorrijders. Maar daarover later meer.

Het dorpje waar ooit 1300 mensen woonden, is verlaten als gevolg van een al in 1998 aangekondigde uitbreiding van de haven. Twintig jaar later is dat er nog niet van gekomen, maar ondertussen zijn de bewoners verhuisd. Alle bewoners? Nee, een paar bewoners bieden dapper weerstand. 22 om precies te zijn.

De aanblik is surrealistisch: verroeste benzinepompen, bushokjes zonder glas, metalen platen voor de kozijnen, overwoekerde tuinen. En op de achtergrond die twee enorme koeltorens.

Er is hier geen meltdown meer nodig om het op Tsernobyl te laten lijken.

En dan tussen de dichtgespijkerde gebouwen hier en daar ineens een huis met ramen en met een gesnoeide haag en een briefje op de deur: bewoond.

Dat briefje, kwam ik achter, is een soort noodkreet: hier niks kapot maken, alsjeblieft. Sla ons over.

Want het dorp is namelijk ten prooi gevallen aan motorrijders en vandalen.

Ze houden er straatraces en scheuren rond huizenblokken. Ze maken wheelys, het gejank van de motoren weerkaatst keihard tegen de gevels van de huizen. Ik werd er gek van. En ik was er maar een half uurtje.

Groepjes jongeren klimmen over muren en breken dichtgetimmerde huizen in. Ik stond erbij en keek ernaar, maar dat weerhield ze er niet van. Alsof het vanzelfsprekend was. Alsof hier andere regels gelden.

Daar is een theorie over. Niet geheel toevallig de theorie van de kapotte ramen genoemd. Het gaat ervan uit dat als er in een straat een ruit gebroken is en die niet gerepareerd wordt, dat vanzelf leidt tot meer gebroken ruiten en uiteindelijk tot algehele verloedering.

Verval lokt verval uit.

Mooie theorie die je op veel meer dan alleen straten of buurten kan leggen. Eén politicus begint te schreeuwen, een paar jaar later doen ze het allemaal.

Een directeur van een bank krijgt een bonus; een paar jaar later hebben ze het allemaal.

Waarom?

Ik geloof niet dat mensen van huis uit vandaal zijn; ik geloof niet dat mensen geboren worden als graaier, als schreeuwer. Ik geloof vooral dat mensen mensen nadoen.

En dat begint dus met één kapotte ruit.

Als je je wel eens afvraagt waartoe het leidt, die polarisatie, die hebzucht, die grote woorden, dan moet je echt eens naar Doel gaan. Een half uurtje maar, dan weet je hoe het einde van de beschaving er uitziet.

Vorige week is er daar een babietje geboren. Je kan je weinig voorstellen bij het idee dat iemand op die plek een nieuw leven op de wereld wil zetten. Maar misschien is het ook een teken van hoop. Van onverzettelijkheid. Van dapper weerstand bieden.

Nu alleen nog een ketel met toverdrank.

Oog van de storm

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Fri, 23 Mar 2018 08:46:29 GMT

Dit is een ondertitel voor uw nieuwe post

Eigenlijk is de dag van de verkiezingen de enige dag in het jaar dat ik me niet erger aan onze democratie.

Omdat dan alle geluid verstomt: de oeverloze discussies: de voorspelbare verontwaardiging van politici; de jennerige vragen van journalisten die uit zijn op een rel, zoals iedereen langzamerhand uitsluitend uit lijkt te zijn op een rel, de onzinnige peilingen, de meninkjes.

Op de dag van de verkiezingen, althans tot acht uur ’s avonds wanneer de eerste prognoses bekend worden, is er niets om je aan te ergeren.

Het oog van de storm.

Daarna barst het weer los: het elkaar de schuld geven (vroeger ook wel zwarte pieten genoemd); de uitleg van de verliezers die altijd zeggen dat ze de boodschap niet goed hebben uitgelegd, nooit dat ze misschien gewoon geen goed plan hebben.

De dag van de verkiezingen is als een ouderwetse zondag waarop de winkels gesloten waren. Rust. Tijd voor reflectie.

Even tijd om stil te staan bij waar het eigenlijk echt om gaat: dat je het recht hebt om te kiezen. En wat een geluk dat is.

Het is onontkoombaar dat we keuzes moeten maken. Pijnlijke, rauwe en onbeschaafde keuzes. Volkskrant

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Wed, 14 Mar 2018 13:50:24 GMT

https://www.volkskrant.nl/opinie/het-is-onontkoombaar-dat-we-keuzes-moeten-maken-pijnlijke-rauwe-en-...

Arthur bij DWDD over #metoo

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Wed, 14 Mar 2018 13:34:29 GMT

Dit is een ondertitel voor uw nieuwe post

https://dewerelddraaitdoor.bnnvara.nl/media/378441

Arthur bij Nieuwsuur over ontgroening

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Tue, 13 Mar 2018 15:15:41 GMT

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2140682-zin-en-onzin-van-ontgroenen.html

Holland Marlboro House

artzeck@xs4all.nl (Arthur Umbgrove) — Thu, 08 Mar 2018 11:09:01 GMT

Het Holland Heineken house is er om de sporters te eren. De tragiek is dat er zoveel Heineken gezopen wordt in dat house dat de sporters niet geeerd worden, maar juist beledigd. Zoals donderdag gebeurde bij Sven Kramer, toen de meeste mensen gewoon doorzopen en bralden, terwijl hij gehuldigd werd.

Er zit ook iets tegenstrijdigs in: kerngezonde sporters, die alles over hebben voor hun lijf, tegenover bierdrinkende fans.

Toch kunnen ze niet zonder elkaar. Heineken zou geen sponsor van de spelen zijn als er geen geld te verdienen was. En zonder sponsors als Heineken zou Sven Kramer veel minder verdienen. Er moeten voldoende ongezonde, bierdrinkende fans zijn om topsport mogelijk te maken.

Opvallend dat iedereen het normaal vindt dat Heineken als sponsor van de OS optreedt, terwijl Marlboro of Camel uberhaupt geen reclame meer mogen maken. Terwijl alcohol net zo goed ziekmakend en verslavend is.

De tabaksindustrie ligt sowieso veel meer onder vuur.

Donderdag werd bekend dat het OM sigarettenfabrikanten niet gaat vervolgen wegens moord, mishandeling en valsheid in geschrifte, zoals advocaat Ficq wilde.

Het OM ziet daar geen grond voor. Ik ook niet. Ik vind dat je alles aan moet doen om het roken onaantrekkelijk te maken, maar om wijlen Theo van Gogh te citeren: iedereen heeft het recht op longkanker.

Net zoals iedereen het recht heeft op een alcoholverslaving.

Trouwens als je vindt dat alles wat ongezond en verslavend is, verboden moet worden, dan weet ik er nog wel een: sport.

Bij veelvuldig sporten komt er een stofje vrij, endorfine, dat een gelukzalig gevoel geeft en dus verslavend is. Ongezond kan het ook zijn.

Een vriend van mij fietst heel fanatiek. Die heeft al een keer een maand in het ziekenhuis gelegen omdat ie een geparkeerde auto niet had zien staan. Hij zat een week thuis toen hij was uitgegleden en het asfalt zijn kaasschavende werking had gedaan. En ik kan het aantal keren dat hij iets gescheurd of verstuikt heeft niet meer op een hand tellen.

Wat hij de maatschappij aan fysiotherapie, ziekenhuisbezoeken en arbeidsverzuim heeft gekost overstijgt de kosten van een luxe afkickkliniek ruimschoots. En toch kan hij er niet mee stoppen; hij is verslaafd.

Dus ik zou zeggen: laat iedereen vrij in zijn keuze om zichzelf te gronde te richten.

Laat sigarettenfabrikanten ook weer gewoon sporters sponsoren. Het Dutch Marlboro house. Come to where the flavor is. Dat is geen haar cynischer dan het Holland Heineken huis.

Halbe's medaille

Sun, 18 Feb 2018 14:09:00 GMT

De carriere van een topsporter vertoont nogal wat gelijkenissen met die van een politicus.Zo werd afgelopen week, met de val van Halbe Zijlstra weer eens duidelijk.Elf jaar lang trainde hij voor dat wat hij zo graag wilden halen: een ministerspost. Elf jaar lang knapte hij het vuile werk op voor de VVD: eerst als staatsecretaris voor OCW, waar hij keiharde bezuinigingen door moest voeren. Ondankbare taak, er werden emmers mest over hem uitgestort, maar hij liet zich niet van de wijs brengen. Hij had immers dat ene doel voor ogen: minister worden.Daarna was hij als fractievoorzitter jaren de bad cop van de VVD. De rechtse jongen die potentiele PVV stemmers naar zijn partij moest lokken. Weer kreeg hij ladingen kritiek, maar het gleed langs hem af als druppels op een anti aanbaklaag.Want er was dat ene doel.En toen, na elf jaar afzien, was daar eindelijk de beloning: minister. De Olympische medaille voor een politicus. Normaal gesproken ben je dat vier jaar. Halbe struikelde na vier maanden.De Olympische medaille werd hem afgenomen, omdat hij had gelogen. Net zoals deRussische sporters mag hij niet meer meedoen. Hij is de Dennis Joeskov van de politiek. De kans dat je als politicus of sporter slaagt is ontzettend klein. Het hangt van zulke kleine dingen af. ‘Ik had vandaag de benen niet’, hoorde ik Jorrit Bergsma zeggen na zijn verloren tien kilometer finale.Ongelooflijk. Je hebt 365 dagen in een jaar, hij heeft hier vier jaar naartoe gewerkt, dat zijn 1460 dagen. En dan net die ene dag heb je de benen niet. ‘Je moet een beetje gek zijn,’ zei Jorien ter Mors na afloop van haar 1000 meter.Ik denk dat topsport een vorm van verstandsverbijstering is. Je sluit je af voor de werkelijkheid, je traint elke dag, dag in dag uit, jaar in jaar uit. Je leeft als een monnik voor je sport. Telkens als je verliest, denk je, ik moet nog harder trainen.Hoe langer je het doet, hoe lastiger het wordt om de realiteit onder ogen te zien: stoppen zou betekenen dat je je jaren voor niets in het zweet hebt gewerkt. Dus ga je door.Het is hetzelfde principe als met mensen die schulden maken: je blijft maar geld uitgeven aan nutteloze dingen, sigaretten, drank, staatsloten, omdat het dan lijkt alsof alles normaal is. De enveloppen van het gasbedrijf gooi je ongeopend in de prullenbak.‘Er waren geen tekenen van in training, maar het gebeurde’, zei Jac Orie over Sven Kramer na zijn zesde plaats op de tien kilometer.Halbe Zijlstra heeft ook geen tekenen gekregen, of ze niet gezien, maar het gebeurde. Elf jaar lang ergens naartoe gewerkt en binnen een etmaal was het klaar.Het verschil tussen gekte en succes is de uitkomst.

De Olympische Spelen van Riefenstahl

Sat, 10 Feb 2018 18:15:00 GMT

Ik wilde het op deze tweede dag van de spelen hebben over Leni Riefenstahl.U vraagt zich misschien af, wat heeft zij met de Olympische winterspelen te maken? Misschien vraagt u zich af, wie is ze uberhaupt. Ik zal het uitleggen. Leni Riefenstahl was een Duitse filmmaakster die wereldberoemd werd door haar film Triumph des Willens, een documentaire uit 1935 over het partijcongres van de Nazi’s in Neurenberg. Een prachtige film over een afschuwelijk onderwerp.In 1936 vraagt Hitler of zij de Olympische Spelen in Berlijn wil filmen. En waar Triumph des Willenseen onvervalste propagandafilm voor de Nazi’s was, is Olympia, zoals de film heet, een onvervalste propagandafilm voor sporters.Ze gebruikt voor die tijd radicaal vernieuwende technieken. Zo is ze de eerste die een rijdende camera gebruikt, zodat ze de sporters kan volgen tijdens hun race. Ze is de eerste die close ups maakt, die andere camerastandpunten gebruikt, vanuit een vliegtuig, vanuit een Zeppelin. Maar ook juist van onderen, zodat de sporter heroischer lijkt. Ze gebruikt telelenzen, slow motion, onderwatercamera’s. Allemaal als eerste.Daarnaast filmt ze achter de schermen: ze laat de voorbereidingen van de sporters zien. Dat had nog nooit iemand gedaan.Na de opnames is ze twee jaar bezig om de film te editen, ze moet uit 400 kilometer opnames, vier uur film maken. Het verhaal gaat dat ze in de filmstudio slaapt om geen tijd te verliezen. Olympia is een meesterwerk.Toen ik de film, die gewoon op youtube staat, bekeek, viel me op hoe modern hij nog steeds is. Alle filmtechnieken die heden ten dage nog worden gebruikt, zijn door haar geintroduceerd. Zoals de lijnen voor de hedendaagse popmuziek allemaal zijn uitgezet door de Beatles, zo zijn alle sportdocumentaires en alle sportregistraties gebaseerd op haar werk. Zij is de Lennon & McCartney van het sport beeld: de camera op een rails die straks Sven Kramer van dichtbij volgt als hij over de baan vliegt: Riefenstahl. De camera die inzoomt op het van pijn vertrokken gezicht van Bergsma in de laatste ronde van de tien kilometer; de close up van de tranen van Wust als straks het volkslied klinkt: het is allemaal door Riefenstahl bedacht. Na de oorlog werd ze door de filmwereld in de ban gedaan. Ze heeft geen film meer kunnen maken, terwijl iedereen erkende dat ze een van de grootste filmmakers uit de twintigste eeuw was.Ingewikkelde kwesties zijn dat toch. Ook nu in Nederland weer, waar brieven opdoken uit 1943 van de geliefde dichter Lucebert. Brieven waarin hij zich anti semitisch en Nazi sympathiek uitlaat. Wordt zijn werk er minder mooi door? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat schoonheid en gruwelijkheid vaak hand in hand gaan.Iedere sportverslaggever, iedere regisseur, iedere cameraman die de komende weken de Olympische Spelen in PyeongChang verslaat, is schatplichtig aan Leni Riefenstahl. En zij op haar beurt had het allemaal nooit kunnen doen zonder de man die haar de opdracht gaf en haar betaalde: Adolf Hitler.

Selectief kritisch

Thu, 18 Jan 2018 11:37:00 GMT

Afgelopen week was de uitzending van Rambam over ontgroeningen bij het corps.Er is al veel over gezegd, het spijt me dat ik er weer over begin maar ik beschouw het een beetje als mijn onderwerp en er vielen me een paar dingen op.Rambam ging undercover tijdens de ontgroening. Je kan je afvragen of zo’n zwaar middel het doel heiligt. Een jaar na de incidenten bij Vindicat, wilden ze checken of de corpora zich aan hun nieuwe gedragscodes hielden. Best snel: een cultuuromslag duurt doorgaans jaren, soms tientallen. Aan de andere kant is het misschien ook wel goed om de corpora scherp te houden, want het gevaar is natuurlijk levensgroot dat het alleen bij mooie woorden blijft. Daarbij roepen de verenigingen het ook een beetje over zich af, door zo gesloten te blijven. Ik vond het statement van de voorzitters van het RSC en RVSV na het zien van de beelden, erg defensief en ouderwets. Ik vrees dat ze geadviseerd worden door communicatie adviseurs of advocaten. Je kan aan het optreden van Camiel Urlings zien hoe desastreus dat soort adviezen kunnen uitpakken. Er gingen vijf mensen undercover, waarvan er twee al binnen een dag terug waren. Eén meisje dat pas na vijf dagen terug kwam had het, geheel tegen de verwachting van de makers en haarzelf in, eigenlijk wel leuk gehad.Interessant: je hebt een bepaald vooroordeel en het tegendeel blijkt waar. Het zegt wat over de vooringenomenheid van de makers dat zij nauwelijks aandacht kreeg in de uitzending.Wel veel aandacht kregen de twee overgebleven undercover foeten, al hadden die niet zoveel schokkends te melden. Ja, twee incidenten die niet op camera stonden en die later ontkracht werden door de betrokkenen zelf. Wat ik zelf ernstiger vond waren de verhalen die van verschillende kanten werden bevestigd, dat sommige van de leiders dronken waren. Ontgroening is een riskant spel. Als je dat wil spelen, moet je zorgen dat de verantwoordelijken helder kunnen nadenken.Wie ook weer opdook was de Groningse psycholoog Appelo. Hij zei onder andere het volgende:Ik ben net benaderd door ouders die zeggen: onze dochter heeft een paar dagen opgesloten gezeten in een kelder tijdens de ontgroening met water en brood.Daar waar de makers van Rambam heel kritisch waren tav de verenigingen, knikten zij nu ja en amen.Het is de derde keer dat deze man totaal onbewijsbare, absurde dingen mag beweren, zonder dat er één kritische vraag gesteld wordt. Eerst zei hij op deze zender dat Vindicat een terroristische organisatie was en dat er vrouwen verkracht werden; toen in de VK dat hij de afgelopen twintig jaar wel tien leden in behandeling had gehad, wat procentueel gezien niks is, en nu dit weer. Waar is toch de kritische blik van journalisten gebleven als iemand iets negatiefs over het corps zegt? Ik vind het trouwens ook opvallend dat deze man voortdurend dingen de ether in slingert die zijn patienten hem in vertrouwen hebben verteld. Is er niet zoiets als een beroepsgeheim?Ik daag de heer Appelo bij deze uit om met bewijs te komen dat er iemand tijdens de ontgroening dagenlang in een kelder opgesloten heeft gezeten. Lijkt me dat hij dat aanbod niet weigeren kan, want als dat waar is, wordt de vereniging ongetwijfeld per direct verboden wegens marteling. Ik vind het terecht dat ontgroeningen en studentenverenigingen kritisch gevolgd worden. Ze zijn veel te lang in zichzelf gekeerd geweest. Ze hebben veel te lang gedacht dat ze meer mochten dan de rest. Dat kan echt niet meer.Maar verder vind ik de kritiek op corpora erg truttig Hollands. Alles wat afwijkt moet een kopje kleiner gemaakt worden. Ik begrijp heel goed dat je niks hebt met de soms eigenaardige gewoontes, maar laat ze. Ik bedoel, er zijn ook mensen die hun poedel met een tondeuze bewerken en dan tentoonstellen; er zijn ook mensen die elkaar aan kettingen op hangen en dan met zweepjes gaan slaan.Allemaal niet mijn hobby, maar zolang ze daar zelf voor kiezen en het binnen de grenzen van de wet valt, gaan ze hun gang maar.Tot slot nog een advies aan Rambam. Maak eens een uitzending over tunnelvisie; dan kan je jezelf als onderwerp nemen.

milde diversiteit

Wed, 10 Jan 2018 16:05:00 GMT

Ik wilde het nieuwe jaar ambitieus beginnen: met het onderwerp discriminatie.Of liever: met mijn worsteling met het begrip discriminatie.Het gaat er namelijk vaak over: of het nou de zwarte piet discussie is, of die over metoo, of die over etnisch profileren. Ik dacht, laat ik beginnen met de definitie in de Dikke van Dale. Daar staat bij discriminatie: het maken van ongeoorloofd onderscheid.Ik schrok daar een beetje van, want ik maak de hele dag ongeoorloofd onderscheid. Vooral op basis van uiterlijke kenmerken.Laat ik een voorbeeld geven:Als er hier in de studio een man binnenkomt met een ribbroek aan, een V-hals trui, een gestreept overhemd, haar in een scheiding, hoornen bril, dan denk ik: Bussum of Wassenaar of Bloemendaal, gestudeerd, waarschijnlijk bankier of misschien een arts. Dan denk ik hetero, stemt VVD of CDA, is lid geweest van het corps. Kortom, ik maak een heel plaatje, volledig gebaseerd op zijn uiterlijk. Ik vind zelf niet dat ik discrimineer, maar uitgaande van de definitie doe ik dat wel. Ik baseer mij geheel op mijn (ongeoorloofde) vooroordelen.De vraag is: wanneer is onderscheid maken geoorloofd en wanneer niet?Sylvana Simons pleit met haar partij voor radicale gelijkwaardigheid. Ik moest even wennen aan die woordkeuze. Het zijn woorden die elkaar bijna tegenspreken, vind ik. Radicaal veronderstelt streng. Rigoreus. Rigide. Terwijl gelijkwaardigheid juist een mild woord is. Het veronderstelt compassie met iemand die anders is. Juist niet rigide.Maar ik begrijp haar wel: ze wil gewoon dat iedereen gelijk behandeld wordt. Dat wil ik ook.Het ingewikkelde is dat je voor gelijke behandeling van mensen juist onderscheid moet maken. Zo zijn er bijvoorbeeld voorscholen voor kinderen van allochtone ouders, om hun taalachterstand weg te werken, zodat ze met gelijke kansen aan de lagere school kunnen beginnen. Dat is heel goed, tegelijkertijd stigmatiseert het ook. Desalniettemin kan je volgens mij zeggen dat dit een geoorloofd onderscheid is. Maar nu het volgende: mijn zoon van vijftien vertelde dat als hij met een van zijn vrienden die half Marokaans is, naar een winkel gaat, hij duidelijk meer in de gaten wordt gehouden dan als hij er met een wit vriendje heen gaat. Dat vind ik verschrikkelijk voor die jongen en zeer onterecht. En toch begrijp ik die winkeliers ook. Omdat jongens van Noord Afrikaanse afkomst relatief meer winkeldiefstallen plegen.Discrimineren die winkeliers? Ja, zeker. Begrijp ik dat ze dat doen? Ja. Vind ik het erg voor die jongen? Ja, verschrikkelijk. Zie hier mijn worsteling. Je kan discriminatie afwijzen, maar in praktijk zijn er vijftig tinten discriminatie. Ongeoorloofd, maar soms toch begrijpelijk.Luister even naar het volgende fragment uit het radioprogramma de Taalstaat van afgelopen zaterdag:Frits Spits: Marjolein van de Gender goedemorgenM: GoeiemorgenFS: Hoe lang leef jij al in de digitaalstaat?M: Sinds oktober 2010FS: En waar kom je vandaan, want je klinkt Zuidelijk?M: Uit Tilburg Is dit nou discriminatie of niet? Waarschijnlijk vind u van niet. Maar wat als de gast Surinaamse roots had gehad en Spits had gezegd: waar kom je vandaan, want je klinkt Surinaams?Even los van de paar gekken die oprecht menen dat het ene ras verheven is boven het andere, denk ik dat de meeste mensen mild racistisch zijn. Overigens ook mensen die zelf het slachtoffer van discriminatie zijn. Ik geloof dat we beter kunnen accepteren dat dat zo is.Het gevaar van te fanatiek streven naar een wereld zonder discriminatie is dat er een onleefbare samenleving ontstaat; een soort discriminatiepolitie; racismerazzia’s.Ik ben in theorie voor radicale gelijkwaardigheid, maar in praktijk voor milde diversiteit.

Dilemma's

Thu, 21 Dec 2017 12:50:00 GMT

Ik wilde het in mijn laatste column van dit jaar nog een keer hebben over vluchtelingen. Omdat me een aantal dingen opvielen, de afgelopen twee jaar, toen ik voor het schrijven van mijn roman, Wat we weten, AZC’s bezocht en sprak met vreemdelingenrechters en IND-ers. En omdat het bijna kerst is en omdat de kerstgedachte van vrede en mededogen zo schril afsteekt bij de werkelijkheid. Er zijn kort gezegd twee kampen als het gaat over het opvangen van vluchtelingen. Het ene kamp zegt dat we ze hier op moeten vangen; het andere zegt dat ze beter in de regio opgevangen kunnen worden. Beide ‘oplossingen’ hebben consequenties.Als je zegt, we moeten vluchtelingen uit het Midden-Oosten, Afrika of Azië, in Nederland opvangen, dan heeft dat onherroepelijk gevolgen voor de vrijheid van homo’s, joden, vrouwen en voor mensen aan de onderkant van de samenleving. Je kan niet zeggen dat het toewijzen van woningen aan vluchtelingen geen invloed heeft op wachtlijsten voor woningzoekenden. Je kan niet verwachten dat mensen die hun hele leven hebben gehoord dat homofilie zondig is, die ideeën ineens overboord zetten. Je kan een mens uit een cultuur halen, maar je haalt een cultuur niet zomaar uit een mens.Als je zegt, we moeten vluchtelingen opvangen in hun regio, dan is de consequentie dat ze onder erbarmelijke omstandigheden verdwijnen in kampen in Libie, Libanon, Jordanië, Turkije. Het argument dat het beter voor de vluchteling zelf is om in de buurt van hun vaderland te blijven, is onzin. Ze kwijnen weg, zonder enig perspectief.De vraag is dus, wat vinden we belangrijker: het lijden van homo’s, joden en vrouwen. Of het lijden van vluchtelingen. Dat is een afschuwelijk dilemma, maar het kan niet worden ontkend. Er is, vrees ik, geen beschaafde oplossing voor een barbaars probleem.Waar wel consencus over bestaat, is dat er een selectie plaats moet vinden. Niet iedereen mag hier naartoe. Vaak wordt er een onderscheid gemaakt tussen oorlogsslachtoffers en ‘economische’ vluchtelingen. Maar heeft iemand die sterft van de honger minder recht op asiel? Heeft iemand die te arm is om te vluchten minder recht op onze solidariteit? De mensen uit Syrië die naar het Westen vluchten komen uit de midden of hogere klasse. De onderklasse kan het helemaal niet betalen. Vluchten kost al gauw drie á vierduizend euro per persoon. Dan nog iets wat me opviel: elke beschaafde maatregel die we nemen kent altijd ook een pervers gevolg. Ik zal een voorbeeld geven. Kinderen die in hun eentje hierheen komen, krijgen vrijwel altijd asiel. Ze mogen ook bijna altijd hun familie over laten komen. De gedachte erachter is begrijpelijk: kinderen zijn kwetsbaar en hebben hun ouders nodig.Het perverse neveneffect is dat er steeds meer kinderen uit Afghanistan door hun ouders over de grens worden gezet om hier asiel aan te vragen. Zodat zij later ook kunnen komen. Zo gaat het met alle ‘beschaafde’ procedures die we in Nederland hebben. Iemand kan oneindig vaak in beroep gaan tegen het besluit tot uitzetting. Ik volgde een rechtszaak van een man wiens asielaanvraag al drie keer was afgewezen. Hij probeerde het nu opnieuw. Dit keer voerde hij aan dat hij christen was geworden. Het zegt wat over de ontoereikendheid van onze procedures en over de wanhoop van vluchtelingen. Je procedeert liever vruchteloos door, dan dat je terug gaat. Je verkiest een levenslang verblijf in AZC’s of uitzetcentra of illegaliteit boven terugkeer. Het vluchtelingenprobleem confronteert ons met de barbaarse werkelijkheid van onderdrukking en geweld die langzaam onze comfortabele samenleving binnen sijpelt.Het is onontkoombaar dat we keuzes moeten maken: pijnlijke, rauwe, onbeschaafde keuzes, vrees ik.

Verontwaardiging

Mon, 27 Nov 2017 12:48:00 GMT

Vorige week ging mijn column over een lezing die ik had in Ter Apel. Ik nam mijn arrogantie als westerling op de hak: al mijn bekrompen vooroordelen over het Noordoosten van het land bleken inderdaad bekrompen vooroordelen te zijn. Ik gebruikte in mijn column de stijlvorm: hyperbool. Oftewel, de overdrijving: ik zei dat ik bij Ter Apel dacht aan moerassen, krom lopende, terneergeslagen mensen met klompen aan die ik niet zou kunnen verstaan. Uiteraard dacht ik dat niet echt, ik heb zelf zes jaar in Groningen gewoond, maar ik wilde zo het contrast met de werkelijkheid, het mooie landschap, de gastvrije mensen, groter maken. En op die manier mijzelf de maat nemen.Bij sommige onderwerpen weet je van tevoren dat er veel mensen zullen reageren. Als het over onderwijs gaat bijvoorbeeld, maar ook onderwerpen als metoo of zwarte piet staan garant voor een hoop emoties. En over een maand zijn er ongetwijfeld weer nieuwe onderwerpen die heel Facebook en twitter van levensbelang achten.Bij mijn column over Ter Apel had ik dat echter totaal niet verwacht. Het gebeurde wel. Het filmpje is inmiddels tweehonderddertigduizend keer bekeken en er kwamen alleen al via FB meer dan zevenhonderd reacties binnen. Ik ben op een moment gestopt met ze te lezen, ik moest voor vandaag ook weer een column schrijven, maar het werd me wel duidelijk dat er twee kampen waren: het ene kamp vond de column geestig, het andere kamp niet. To say the least.Om een indruk te geven een paar reacties: ‘Hee, randdebiel, trek je hoofd uit je randstedelijke aars’, ‘Kruip terug in je hol waar je uit komt’, ‘dorpsmongool’, ‘vieze hufter’. Ook was er Iemand die vond dat ik een gebiedsverbod moest krijgen en iemand was verontwaardigd dat ik had gezegd dat ter Apel alleen een kanaal met wat huizen was, terwijl ze wel degelijk een Hema, een kruidvat, een action en een zeeman hadden.Nou valt er over humor te twisten. Ik kan me heel goed voorstellen dat je iets niet geestig vindt. Wat me verbaast is de woede bij sommige mensen, de enorme verontwaardiging. Ik krijg soms het idee dat het helemaal niet uitmaakt over welk onderwerp je schrijft: er is gewoon een groep mensen die graag boos is. Voor wie verontwaardiging een manier van leven is. Sommige mensen hebben aan één goedbedoelde opmerking genoeg om woedend te worden. Zoals een doorgesnoven gast op zaterdagavond in een steegje aan één blik genoeg heeft om een ruzie te beginnen. ‘Wat zit je naar me te kijken lul?’Misschien, dacht ik, moet je het inderdaad zien als verslaving. Woede junkies.Misschien is de omgeving van FB en twitter niet de ideale omgeving voor mensen die vatbaar zijn voor verontwaardiging. Zoals de buurt rond het station niet zo ideaal is voor mensen die gevoelig zijn voor drugs. Discusieren met mensen die verontwaardigd zijn, is lastig. Ze zijn er namelijk van overtuigd dat dat er niets zit tussen hun gelijk en jouw ongelijk. Dat is misschien ook wel het verslavende: het gevoel hebben dat je terecht heel boos bent. Toch klopt dat niet.Het feit dat je verontwaardigd bent, betekent niet per definitie dat de ander ongelijk heeft. Het feit dat je boos bent betekent niet dat er sprake is van onrecht.Het feit dat je hard roept betekent niet dat je gelijk hebt.Laat ik een heel arrogant advies geven: haal eens wat vaker je schouders op.Mijn moeder was daar altijd goed in. Dan zaten mijn broer en ik naar iets flauws op tv te kijken, Sjef van Oekel’s discohoek bijvoorbeeld. Dan bleef ze in het voorbij gaan even staan, keek tien seconden mee, haalde haar schouders op en liep door. Dat lijkt mij gezond. Letterlijk gezond. Wind je niet over alles op. Choose your battles.Misschien wordt het tijd voor een afkickkliniek voor boze mensen.

Ter Apel

Mon, 20 Nov 2017 15:05:00 GMT

Ik had laatst een lezing op een school in Ter Apel. Ter Apel is natuurlijk bekend van het opvangcentrum voor asielzoekers, minder bekend is hoe ver weg het is. Althans, ik had me dat helemaal niet gerealiseerd, maar het ligt achter Emmen. Ik wist eerlijk gezegd niet dat het na Emmen ook nog Nederland heette. Het is veel verder rijden dan Groningen of Maastricht.Je komt er via Barger Compascuum en Emmer Erfscheidenveen en Roswinkel. Het ligt niet ver van Tweede Exloermond en Mussel en Hahnentange.Namen die bij mij beelden opriepen van moerassen met hier en daar een boerderij waar de electriciteit nog via kabels op houten palen naartoe werd geleid. Als er al electriciteit was. Namen die beelden opriepen van terneergeslagen mensen met laarzen en overalls en kromgetrokken ruggen van het zware werk op het land. Publieke werken.Namen die mij deden vrezen dat ik de vragen uit de zaal niet zou verstaan.Ik begon aan mijn vooroordelen te twijfelen toen ik zag dat mijn mobiele telefoon bij aankomst nog ontvangst had.De twijfel werd groter toen ik Hotel Boschhuis zag waar de lezing plaats had; een mooi, wit, ouderwets hotel tegenover een fraai gerestaureerd klooster.De twijfel werd compleet toen ik ontvangen werd door de twee meisjes die de lezing georganiseerd hadden; ze hadden normale kleren aan, ze liepen niet krom; ik kon ze goed verstaan; ze maakten een opgeruimde, ja zelfs gelukkige indruk.Ze namen me mee naar de grote zaal van het hotel; het zag er goed uit: de stoelen stonden al klaar, er was een geluidsinstallatie, er was licht.‘Wil je wat drinken?’, vroeg een van de meisjes‘Koffie’, zei ik om het niet te ingewikkeld te maken.‘Cappucino, Espresso, Machiato?’, vroeg ze.Ik pakte de boeken uit mijn tas uit en vroeg hoeveel leerlingen er kwamen. ‘Ongeveer tweehondervijftig’, zei Janniek.‘Komt de hele school dan?’ Ik was eerlijk gezegd al verbaasd dat er uberhaupt een school was.Het bleek alleen om de bovenbouw Havo/VWO te gaan van de plaatselijke school, die ruim duizend leerlingen telde. ‘Maar waar komen al die leerlingen dan vandaan?’, vroeg ik, want Ter Apel is niet veel meer dan een kanaal met wat huizen.Ze bleken uit allerlei plaatsjes te komen: Nieuw Weerdinge, Exloerkijl, Jipsingboertange, Barenfleer. Ik legde mijn papieren op het tafeltje op het podium waar een fles San Benedetto bronwater voor me klaar stond en vroeg of ze misschien in een van de lessen aandacht hadden besteed aan mijn werk.‘We hebben in alle klassen een voordracht gehouden over uw werk’, zei een van de meisjes, ‘ze hebben allemaal minstens een boek van u gelezen, we hebben een paar van uw liedjes laten horen en een aantal columns geluisterd.’Ik deed of ik dat normaal vond. Alsof dat op alle scholen waar ik kom zo gaat.Dat is niet zo. Meestal moet ik vertellen wie ik ben, wat ik kom doen en vooral, hoe lang het gaat duren.Om kwart voor een druppelden de leerlingen binnen: rustig, zonder lawaai, zonder geschreeuw. Niemand had klompen aan.Ik hield mijn verhaal, zij luisterden anderhalf uur lang aandachtig en stelden zinnige vragen die ik goed kon verstaan. En ineens realiseerde ik me dat er een patroon in zit: hoe verder verwijderd van de randstad, hoe beter voorbereid leerlingen zijn. In het Westen hebben leerlingen vaak iets routineus: ‘Oh, weer een schrijver’. In de provincie zijn ze echt blij dat je helemaal naar hun toe bent gekomen. Ze willen er alles uithalen.Toen de lezing voorbij was, at ik in het restaurant een broodje Hollandse garnalen met cocktailsaus; zo lekker had ik het al jaren niet meer gegeten. Ik kon er gewoon met creditcard betalen.Toen ik terugreed had ik bij Zwolle al heimwee.

De cijfers van Appelo

Mon, 13 Nov 2017 14:24:00 GMT

Afgelopen donderdag was de rechtszaak tegen een lid van Vindicat dat tijdens de ontgroening vorig jaar op het hoofd van iemand was gaan staan. Telegraaf journaliste Saskia Belleman deed er op twitter heel gedetailleerd verslag van. Er kwam een onthutsend beeld naar voren over een ontgroening, waar richtlijnen ontbraken en vooral, waar het ontbrak aan besef. Ik heb het hier al eerder opgemerkt: ontgroening is een spel dat je bloedseries moet nemen. Je speelt namelijk met vuur.De gedachte achter een ontgroening is dat je elkaar, de vereniging en jezelf snel leert kennen. Je loopt tegen grenzen aan, je gaat er soms over, het maakt je weerbaarder. En alhoewel ik mijn ontgroening vreselijk vond, zie ik wel iets in de gedachte dat elke tegenslag, elke ontbering je verder helpt, mits die je niet blijvend beschadigd. Je leert meer van iets dat tegenzit, dan van iets dat zonder enige moeite gaat. Maar nogmaals, alleen als het je geen schade toebrengt; fysiek dan wel geestelijk. En daar zit precies het spanningsveld: een ontgroening mag zwaar zijn, het mag uitputtend zijn, het mag over je grenzen gaan, maar het mag je niet beschadigen. Daarom is het zo ingewikkeld. Daarom gaat het af en toe mis. Overigens vind ik het ook voor de jongen die nu terecht staat een persoonlijk drama: hij is het gezicht geworden van wat er over de hele linie mis was bij de ontgroening in Groningen. Op haar beurt is Vindicat weer het gezicht geworden van wat er mis is bij de corpora in Nederland: het gevoel dat er bij teveel leden en oud leden heerst: meer te mogen dan anderen. Het gevoel boven de wet te staan.Zoals iedere keer als er iets (negatiefs) over Vindicat in de pers verschijnt is de Groningse psycholoog Appelo er als de kippen bij om er een volstrekt onbewijsbare theorie aan te hangen. Vorige maand beweerde hij op deze zender dat Vindicat een terroristische organisatie is en dat er mensen verkracht worden, afgelopen zaterdag stelde hij in de Volkskrant dat hij de afgelopen twintig jaar een tiental leden met psychische problemen heeft behandeld . Dat zal vast waar zijn, maar wat zegt het? Laten we even goed naar de cijfers kijken: er worden per jaar gemiddeld 400 studenten lid van Vindicat. Dat zijn er in twintig jaar dus achtduizend. Van die achtduizend zijn er dus een tiental behandeld. Dat is 0,125 %. Een achtste procent dus. Nou is Appelo ongetwijfeld niet de enige psycholoog in Groningen, laten we aannemen dat er 10 psychologen zijn die allemaal de afgelopen twintig jaar tien studenten van Vindicat in behandeling hebben gehad, dan kom je op 1,25%. Ik ken de landelijke cijfers niet, maar dat lijkt me weinig. Het enige dat ik zo snel kon vinden was de studenten gezondheidstest die de Uva en de HvA doen, en daaruit blijkt dat 17% van de studenten kampt met psychische klachten. Als voorbeeld van problemen die studenten bij Vindicat hebben noemt Appelo: buitensporig drankgebruik waardoor iemand steeds verderop raakt met zijn studie. Goh, wat opzienbarend, iemand die teveel drinkt en achterop raakt met zijn studie, dat zie je eigenlijk nooit bij ‘gewone’ studenten. Ook was er een meisje dat aan een orgie had deelgenomen en daar achteraf spijt van had. Ook dat is heel opvallend: mensen in die leeftijdscategorie die ergens achteraf spijt van hebben.Wat me zo verbaast is dat Appelo in de Volkskrant net als vorige maand op deze zender, zonder enige kritische vraag, zijn verhaal mag doen. Wat hij namelijk doet is, en ik quote nu Wikipedia: het bezien van alle aanwijzingen vanuit één als juist aangenomen hypothese, waardoor andere verklaringen over het hoofd worden gezien. Dat is de definitie van tunnelvisie.

#IhavenoideaifIhave deel 3

Thu, 26 Oct 2017 13:55:00 GMT

Onder het mom van Schrijven is uitzoeken wat je vindt, wil ik het nog één, laatste keer over #metoo hebben. Omdat ik steeds helderder krijg wat mijn dilemma in deze discussie is. Aan de ene kant vind ik het goed en belangrijk dat vrouwen naar buiten komen met hun verhalen; het is ongelooflijk dat zoveel vrouwen lastig gevallen worden en daar niet van durfden te getuigen omdat ze zich schamen of omdat ze ten onrechte zichzelf de schuld geven. Het is goed dat we erover praten. Bewustwording is de sleutel tot gedragsverandering.Aan de andere kant kom ik uit een juristenfamilie en heb ik het adagium ‘je bent pas schuldig als je veroordeeld bent’ hoog in het vaandel. Ik vind het doodeng dat mannen die beschuldigd worden min of meer vogelvrij zijn, terwijl je, hoe pijnlijk ook, wel degelijk vraagtekens kan zetten bij verklaringen van mensen die gaan over gebeurtenissen die twintig, dertig of veertig jaar geleden hebben plaats gevonden.Ik heb het in een ander verband hier een paar weken geleden ook over gehad: geheugen is onbetrouwbaar. Het is niet zo dat er als het ware een foto genomen wordt van een gebeurtenis, en dat die foto er precies zo uit ziet als je hem later jaren weer tevoorschijn haalt. Nee er komen dingen bij en er gaan dingen af. Het geheugen is dynamisch. Ik verwijs hier nog maar eens naar het interessante onderzoek van professor Wagenaar.Daar zit dus iets tegenstrijdigs in: ik wil dat vrouwen, en mannen, in alle veiligheid hun verhaal kunnen doen, vervolgens wantrouw ik die verhalen dan weer. Het lastige is ook dat je eigenlijk geen kanttekeningen kan maken bij zo’n persoonlijk en pijnlijk verhaal. Getuige Jelle Brandt Corstius gisteren bij DWDD. Er is net een fragment vertoont van een advocate die zegt dat zegt dat hij misschien beter wel aangifte had kunnen doen. En dan reageert hij als volgt:Fragment DWDDMaar het gaat mij om mensen die hiernaar kijken bij wie ook zoiets is gebeurd en die schamen zich kapot. En die hebben al zoveel moeite om het te hebben verteld. En dan krijgen ze van zo’n middelmatige trut op hun kop. Ja, misschien wordt dat ook een smaadzaak. Sew me bitch.Ik snap de emotie; iemand die net naar buiten is gekomen met een verhaal waarvoor hij zich jaren geschaamd heeft, wil medeleven, troost, geen kritische opmerkingen. En toch moet dat.We stuiten hier op de onbarmhartige grenzen van ons rechtssysteem. Het best wordt dat geillustreerd door de zaak Weinstein. Na al die belastende verklaringen van vrouwen en het onderzoek van de NY times, denk ik natuurlijk ook: hij is zo fout als wat. Maar mijn rechtsgevoel zegt dat ook deze man pas schuldig is als hij veroordeeld is.Daarbij is er ook nog zoiets als massapsychose. Onder invloed van verhalen van anderen gaan mensen hun eigen verhaal aanpassen. Het bekendste voorbeeld, Oude Pekela, dateert van ruim dertig jaar geleden, toen tientallen ouders ervan overtuigd waren dat hun kinderen misbruikt waren door als clown verklede kinderlokkers. Ondanks langdurig rechercheonderzoek en honderden getuigenverhoren, is er nooit iets bewezen. Het laatste wat ik wil is het probleem bagataliseren. Ik ben ook overweldigd door de hoeveelheid verhalen van intimidatie en aanranding. Ik ben alleen zo bang dat we het ene onrecht voor het andere inruilen.Als je het principe ‘iemand is pas schuldig als het bewezen is’ loslaat kies je in wezen voor een terugkeer naar de Middeleeuwen met openbare terechtstellingen op het dorpsplein.

#IhavenoideaifIhave deel 2

Wed, 25 Oct 2017 11:04:00 GMT

Afgelopen donderdag vroeg ik de luisteraars of het seksuele intimidatie is als je een vrouw tijdens een etentje vraagt of ze met je wil zoenen. En ik vroeg of het aanranding was een vrouw op de mond te zoenen als je dacht dat zij dat ook wilde. Er reageerden veel vrouwen en zij waren unaniem in hun antwoord: nee, er is geen sprake van intimidatie noch aanranding. Opvallend genoeg waren wel een paar mannen die daaraan twijfelden. Maar dat kan natuurlijk ook overcompensatie zijn, na alle negatieve reacties op het mannelijk gedrag.Verder was er een man die bekende dat hij vroeger zo verlegen was dat het meest intimiderende dat hij ooit gedaan had, was een kaartje sturen.En er was één vrouw die zelf regelmatig met mannen begon te zoenen dus die had er sowieso geen problemen mee.Tot slot had één dame zich enorm opgewonden. Het ging erom dat ik zei dat mijn tactiek om gewoon middenin een gesprek te vragen of een vrouw wilde zoenen veilig was, omdat als ze dat niet wilde, ik dan altijd kon zeggen dat ik maar een grapje maakte en dat zij geen gevoel voor humor had.Deze dame vond het intimiderend en manipulatief om een vrouw gebrek aan humor te verwijten.Waarmee maar weer aangetoond is hoe lastig humor is, want ik dacht dat wel duidelijk was dat die opmerking een grapje binnen de column was, en niet iets wat ik rechtstreeks tegen een vrouw zei. Een doos in een doos dus eigenlijk, en dan zeg ik er meteen bij dat ik hier een uitdrukking gebruik en geen seksistische opmerking maak. Of misschien maak ik eigenlijk een grap. Zodra je een grap gaat uitleggen wordt de grens vaag.Nou sprak ik een vriend die al jaren in NY woont en werkt en hij zei: als jij in Amerika een vrouw zoent na een etentje en zij doet de volgende dag aangifte dan je je baan kwijt. Zo’n cultuur moeten we hier niet willen.Daarom vind ik het ook zo lastig dat de huidige discussie dreigt te vervallen in karikaturen van vrouwen als slachtoffer en mannen als roofdieren.Dat is echt te makkelijk. Harvey Weinstein heeft ongetwijfeld op grove schaal misbruik gemaakt van zijn macht, dat is walgelijk, maar er zullen echt ook vrouwen geweest zijn die met hem naar bed gingen om een rol te bemachtigen. Daar is niets slachtoferigs aan, dat is blinde ambitie.Wat je nu dreigt te krijgen is een mannenklopjacht. De journalist Arnold Karskens bijvoorbeeld heeft vrouwen opgeroepen namen te noemen van tv bazen in Hilversum die hun boekje te buiten zijn gegaan. Dat is gewoon een variant op het Polenmeldpunt van de PVV: zonder enig bewijs, mensen aan de schandpaal nagelen: een mannenmeldpunt.Ik begrijp dat het ontzettend lastig is voor vrouwen om iets te bewijzen omdat er meestal geen getuigen zijn. Maar datzelfde probleem speelt natuurlijk voor de mannen die aangeklaagd worden: hoe moeten zij hun onschuld bewijzen?Een bijkomend probleem is dat er met twee maten gemeten wordt. Een uit zijn mond stinkende, negentig kilo wegende directeur met roos op zijn pak zal eerder als ongewenst intiem ervaren worden dan de knappe zanger van een band. De Rolling Stones spelen nog steeds voetbalstadia vol. Als er ergens sprake was van seksueel machtsmisbruik, was het wel in de hotelkamer na afloop van een concert. Zo zijn de meeste teksten van Amerikaanse rappers buitengewoon seksueel intimiderend. Ze verdienen er miljoenen mee.Jan Wolkers gunde zichzelf alle mogelijke seksuele genoegens, maar het seksleven van zijn vrouwen werd door hem dictatoriaal gecontroleerd. Hij heeft er geen boek minder om verkocht. Het maakt dus uit wie het doet.Nou ja, het is goed dat de discussie gevoerd wordt, maar we moeten waken voor Amerikaanse toestanden. Daar waar de regels het strakst zijn, vinden de meeste uitwassen plaats.Mannen moeten met hun tengels van vrouwen afblijven, maar het moet ook weer geen preutsheid 2.0 worden.

#IhavenoideaifIhave

Thu, 19 Oct 2017 13:41:00 GMT

Onder het hashtag #metoo hebben veel vrouwen de afgelopen week een boekje open gedaan over sexuele intimidatie en aanranding. Het lijkt erop dat meer dan de helft er wel eens mee te maken heeft gehad.Dat is vreselijk.Inmiddels bekennen sommige mannen schuld onder het hastag #Ihave. Ik wilde hier graag het hastag #IhavenoideaifIhave introduceren en de vraag stellen: wat is precies sexuele intimidatie en wat is aanranding?En dan heb ik het niet over de Weinsteins, de Strauss Kahns van deze wereld. Daar is het zo duidelijk als wat: iemand heeft macht en misbruikt die. Nee, ik wil het hebben over mannen zonder macht, zoals ik.Waar ligt de grens van wat je wel en niet kan doen? Wat hoort nog bij het spel en wat niet meer?Laat ik het illustreren aan de hand van een voorbeeld. Ik had een keer een afspraak met een vrouw. We kenden elkaar van een feestje, we hadden een leuk gesprek dat niet afgemaakt kon worden omdat ik weg moest en zouden dat gesprek voor zetten tijdens een etentje.Nou moet ik erbij zeggen: ik nam vrijwel nooit initiatief als het om versieren ging. Dat kan je uitleggen als ‘playing hard to get’, in werkelijkheid was het ordinaire angst om afgewezen te worden. Alleen op momenten dat ik heel zeker wist dat zij mij leuk vond, ondernam ik actie. Mijn tactiek was het dan om middenin een gesprek ineens te vragen: ‘Zullen we gaan zoenen?’Die tactiek had een aantal voordelen; Ten eerste was het onverwacht en zoals generaals in het leger weten is verrassingseffect vaak de sleutel tot succes.Ten tweede, het was min of meer veilig: als ze verbaasd was of beledigd, dan kon ik er altijd nog onderuit door te zeggen dat ik maar een grapje maakte. En dat zij weinig gevoel voor humor had. Als ze ja zei, of ze gaf een dubbelzinnig antwoord als, ‘we zullen zien’, dan wist ik dat ik beet had. Als ze nee zei, kon ik de rekening vragen en naar huis.Een heel enkele keer durfde ik het aan om een vrouw te zoenen, zonder dit eerst als onderwerp op tafel gelegd te hebben. Maar dan moest ik echt extreem zeker van mijn zaak zijn. Zoals die bewuste avond. Laat ik de signalen noemen die ik interpreteerde als aanwijzingen dat ze hetzelfde wilde als ik:1. Ze lachte om mijn grapjes2. Ze legde regelmatig haar hoofd op haar handen en keek me dan lang aan3. Ze vertelde dat ze over me gedroomd had4. Ze legde regelmatig haar hand op mijn arm5. Ze zei meerdere keren ‘je bent leuk.’Dus toen we buiten stonden deed ik wat ik vrijwel nooit deed: ik begon ongevraagd met haar te zoenen.Even deed ze niets, toen werd ze boos en zei ze dat ze dit absoluut niet wilde en wat ik wel in mijn hoofd haalde. Daarna ging ze naar huis. Mijn vraag aan de luisteraar is nu: is er sprake van sexuele intimidatie als je iemand vraagt of ze met je wil zoenen? En, is er sprake van aanranding als je iemand, na een avond als omschreven, zomaar op de mond zoent? Ik lees de reacties graag op Twitter dan wel Facebook.

Speculeren

Fri, 13 Oct 2017 06:59:00 GMT

Het ging de afgelopen week veel over Anne Faber, de vrouw die vermist wordt na een fietstochtje door een bos. De berichten van de laatste uren lijken er op te wijzen dat haar lichaam snel gevonden zal worden. Al was daar vanochtend al weer verwarring over want de Telegraaf meldde dat haar lichaam was gevonden maar trok dat bericht later weer in. Ik hoop het van harte voor de familie en ik hoop ook dat er dan wat meer duidelijkheid komt over wat er is gebeurd. Die duidelijkheid ontbrak de afgelopen dagen. Veel meer nieuws dan dat er met man en macht naar haar gezocht werd was er niet. Toch berichtten nieuwsprogramma’s er voortdurend over. Dat leidde tot veel speculatie, zoals in de uitzending van Pauw, afgelopen maandag, toen bekend was geworden dat een zedendelinquent was opgepakt. Fragment Pauw: Ja Mick van Wely, misdaadjournalist van de Telegraaf, wie is het? Van Wely: Michael P is een 27 jarige man die woont nu in die kliniek, maar komt oorspronkelijk uit Zeewolde.Goed. Van Wely vertelt dat P. zeer ernstige misdrijven heeft begaan: brute verkrachtingen, gewelddadige straatroven. En dat hij 12 jaar celstraf heeft gekregen.Pauw: Het is 5 jaar later, 2017, en deze man loopt kennelijk toch al zo vrij rond dat ie vermoedelijk van alles kan hebben uitgespookt.Ja, let hier even op de formulering: vermoedelijk van alles kan hebben uitgespookt. Pauw zegt niet: hij heeft vermoedelijk van alles uitgespookt. Of, hij kan van alles uitgespookt hebben. Nee, hij gebruikt hier een dubbele twijfel: vermoedelijk kan hij van alles uitgespookt hebben. Oftewel, het is allemaal heel speculatief. Dat klopt, want er is alleen maar iemand opgepakt. Er is nog niks verklaard, er is nog niks bewezen. Ziedaar de worsteling die nieuwsprogramma’s hebben met dit soort zaken: er is eigenlijk geen nieuws, maar er moet aandacht aan besteed worden omdat het onderwerp zo leeft in Nederland. Er zit altijd iets cirkelachtigs in zulke redeneringen, want waarom leeft het onderwerp zo? Omdat er zoveel aandacht aan besteed wordt in nieuwsprogramma’s. Terug naar de uitzending van maandag. De doopceel van deze Michael P., van wie dus nog geheel onduidelijk is of hij iets met de zaak te maken heeft wordt gelicht. Iedereen aan tafel lijkt overtuigd van zijn schuld, getuige ook Sander van der Wulp Van der Wulp: Dit is iets waar niemand bij kan, als iets tot een veroordeling leidt en in 2017 loop je door het bos.De worsteling met het nieuws wordt de dag erna, dinsdag, pas echt duidelijk als Pauw in zijn nieuwsblokje aan het begin van de uitzending weer opent met Michael P., maar daarna afsluit met de volgende zinnen: Pauw: Ja, het probleem is ook dat we niet zeker weten dat Michael P. , de man die gearresteerd is ook de daadwerkelijke dader is, dus in die zin moeten we daar verder maar niet op doorgaan nu.Het lijkt wel of hij hier spijt heeft van het item van de dag ervoor. Hij zegt feitelijk dat het geen zin heeft om te speculeren, iets wat hij de dag ervoor uitgebreid deed. Wie schetste mijn verbazing dan ook dat gisteren, woensdag, Mick van Wely weer in de uitzending zat om te praten over… jawel, Michael P.Van Wely Er zou ook vanuit de kliniek zijn verklaard dat hij eruit was geweest en wat verminkingen, hoe moet ik het zeggen, wat krassen in zijn gezicht had. Pauw: De kliniek heeft gezegd dat hij krassen in zijn gezicht had toen hij terug kwam van buiten?Van Wely: Dat is gezegd, De politie kan het overigens niet bevestigen.Er zou verklaard zijn, dat is gezegd. Hele dunne formuleringen allemaal.Ik zeg dit allemaal niet om flauw te doen over Pauw. Ik ben fan van het programma en ik vind hem een geweldige interviewer. Maar de manier waarop hij de laatste dagen omgaat met de zaak Faber is illustratief voor hoe nieuwsredacties omgaan met gebrek aan nieuws.Ik zeg het ook omdat het niet de eerste keer zou zijn dat iemand publiekelijk veroordeeld wordt terwijl jaren later blijkt dat hij het niet gedaan heeft. Denk aan de zaak Vaatstra, of aan de zaak Demmink. Het is misschien heel ouderwets, maar is het een idee om als er geen nieuws is, het er gewoon niet over te hebben?

Herinnering

Thu, 05 Oct 2017 13:59:00 GMT

De afgelopen week ging het veel over het geheugen. Zowel bij het interview met Griet op de Beeck over haar hervonden incest herinneringen, als in de zaak over het al dan niet executeren van de treinkapers bij de Punt. De mariniers legden tegenstrijdige verklaringen af over wat er was gebeurd en konden zich een aantal dingen niet meer herinneren.De advocaat van de nabestaanden van twee kapers, mevrouw Zegveld, overweegt om de mariniers aan te klagen voor meineed omdat ze ‘verklaren in strijd met de waarheid.’ Dat lijkt mij een bizar verwijt. Het zou eerder verdacht zijn als ze, veertig jaar na dato, niet zouden verklaren in strijd met de waarheid.Het geheugen is namelijk volstrekt onbetrouwbaar.Iemand die daar veel over geschreven heeft is professor Wagenaar. Ik volgde indertijd een paar colleges van hem waarin de vraag centraal stond: Kan iemand zich een moord herinneren die hij niet gepleegd heeft?Het antwoord luidt: jazeker.Het geheugen is namelijk niet statisch, maar dynamisch. Het blijft informatie en vooral beelden integreren. Wagenaar deed om dat te bewijzen een prachtig experiment.Hij vraagt een aantal studenten om een fotoalbum van vroeger mee te nemen en aan de hand van de foto’s te vertellen over hun jeugd. Wat hij er niet bij zegt is dat hij aan de ouders van die studenten heeft gevraagd om een getructe foto in het album op te nemen van de student als kind in een luchtballon.De studenten bladeren door het album en vertellen over hun jeugd. Aangekomen bij de foto van de luchtballon, die ze dus niet kennen, zegt de helft: ‘Nou dat is raar, die foto ken ik niet, dat klopt niet.’ Maar de andere helft zegt: ‘Gek, die foto kan ik me niet herinneren. Kennelijk ben ik dat vergeten.’Aan die studenten vraagt Wagenaar twee weken later om hun album opnieuw mee te nemen. Nu zegt de helft van die studetnen dat ze het zich inmiddels weer herinnert. Sommigen hebben er een heel verhaal bij gemaakt: ‘Ja, ik weet het nog, mijn zusje was ziek, en wij gingen zonder haar ballon varen…Het was in de buurt van Breda…. Ik weet nog dat het koud was.’Allemaal niet waar, maar wel degelijk een herinnering geworden. Mij lijkt dus de kans dat bij de rechtszaak tegen de Nederlandse staat iets als een onomstotelijke waarheid wordt gevonden, zo goed als nul. Ik vind het dan ook een heilloze zaak.Wat over zal blijven zijn opnieuw opengereten wonden: oud mariniers die zich beledigd voelen dat zij verantwoording moeten afleggen.En de Molukse gemeenschap die zich weer opnieuw verraden voelt door de Nederlandse overheid die hun begin jaren vijftig een eigen staat beloofde.En het roept de lastige vraag op: is het zo erg dat terroristen bij een bevrijdingsactie geexecuteerd worden als ze drie weken lang vierenvijftig mensen in gijzeling hebben gehouden? Of hoort dat bij de risico’s van het vak?En daarop aansluitend: is het Nederlands rechtssysteem niet teveel begaan met de dader en te weinig met het slachtoffer?Kortom, deze zaak kent alleen maar verliezers.

De terreur van Appelo

Wed, 27 Sep 2017 07:39:00 GMT

Afgelopen donderdag was psycholoog en gedragswetenschapper Martin Appelo te gast bij het radio 1 programma Nieuws en Co.Hij had het over de gebeurtenissen rond studentenvereniging Vindicat. Vorig jaar rond deze tijd wijdde ik al een column aan de ophef rond de vereniging waar ik vroeger lid van was en in de senaat zat en het was mijn bedoeling het daarbij te laten. Maar deze man haalt zoveel zaken door elkaar en wordt zo kritiekloos geinterviewd dat ik me geroepen voel er toch iets over te zeggen.Luister om te beginnen even mee:Fragment Nieuws & CoEn die komen dan bij een studentenvereniging die wat mij betreft nogal wat kenmerken ook van een traumatiserende dan wel terroristische organisatie heeft. Laten we even nagaan wat er gebeurd is: Tweehonderd leden van Vindicat eten in een Sushi tent en tijdens dat diner worden er gordijnrails van de muur getrokken, wordt er een deur kapot getrapt en tegen een wc muur geplast. De Sushi tent doet geen aangifte. Laat ik voorop stellen dat ik het absurd vind dat mensen zich in openbare gelegenheden zo gedragen. Als je zonodig iets kapot wil maken dan doe je dat binnen de muren van je eigen vereniging. Ik vind het dan ook terecht dat de universiteit de studiebeurzen van bestuurders van Vindicat heeft opgeschort. Het is het zoveelste incident, wat moeten ze anders.Maar een terroristische organisatie? Er worden toch geen mensen in hun knieen geschoten, er gaan toch geen bommen af? Daarbij, zet tweehonderd jong volwassenen van rond de twintig bij elkaar in een restaurant en er sneuvelen dingen. Tenzij ze op weg zijn naar de EO jongerendag.Even later probeert de gedragswetenschapper zijn stelling kracht bij te zetten door te zeggen dat Vindicat een organisatie is waar eigen wetten en regels worden gesteld. Dat klopt, dat mag namelijk in Nederland: elke vereniging kan zijn eigen regels hanteren. Om een voorbeeld te noemen: de KNVB geeft boetes bij gele kaarten, schorst spelers na een rode kaart, heeft een tuchtcommmissie. Daarom is de KNVB toch geen terroristische organisatie.Dan het volgende fragment. Overigens heb ik daar als therapeut wel regelmatig een inzichtje in gekregen omdat ik mensen behandel die zich verkracht voelen binnen Vindicat.Wat moet je met zo’n opmerking? Ik voel me ook verkracht door zijn opmerkingen, maar daarom bén ik het nog niet. Als Appelo werkelijk wil beweren dat er bij Vindicat mensen verkracht worden, en tot mijn stomme verbazing doet hij dat even later ook, dan moet hij met bewijzen komen. Het zou toch ook raar zijn als ik beweerde dat tijdens zijn therapiesessies mensen onzedelijk betast worden. Dan zou hij terecht eisen dat ik het bewijs lever. Zoniet, dan moet je je mond houden.Verder hebben ze ook een ideologie vaak, een soort ideologie van wij zijn levenslange vriendenDit is een schoolvoorbeeld van iets ergens met de haren bij slepen. Hij heeft Vindicat nou eenmaal vergeleken met een terroristische organisatie, dus dan moet er ook een ideologie zijn.Maar is vrienden maken een ideologie? Lijkt me een interessant gesprek tussen IS leider Bagdadis en de Rector van Vindicat. ‘Wat is jouw ideologie?’ ‘Het kalifaat stichten, de sharia invoeren, de wereld onderwerpen. En de jouwe?” ‘Vrienden maken’.Ik wil niet ontkennen dat er een probleem is bij Vindicat en bij corpora in het algemeen. Er heerst bij teveel leden en zeker ook bij oud leden nog steeds de gedachte dat ze meer mogen dan de rest. Er zit een soort arrogantie in die niet meer van deze tijd is. Van geen enkele tijd trouwens.Zo wordt er door sommige oud leden ook nogal smalend gedaan om het opschorten van de studiebeurzen door de universiteit. Die dertigduizend euro per jaar brengen we zelf lachend op, zo is de gedachte. Wat mij betreft precies de verkeerde, aanstootgevende reflex.Vindicat zit nu in de hoek waar de klappen vallen. Dat hebben ze voor een deel aan zichzelf te danken. En voor een deel wordt het veroorzaakt door mannetjes als Appelo die op een serieuze radiozender, zonder dat hem een strobreed in de weg wordt gelegd, alle ruimte krijgt om z’n verwrongen theorietje te ontvouwen.

Bagdadis

Nieuwe taboes

Wed, 13 Sep 2017 07:42:00 GMT

Witte Corneliszoon de With is een van de zeehelden uit de gouden eeuw. Hij vocht tegen de Engelsen en Spanjaarden, hij won vaak, hij maakte Nederland machtiger en rijker. Het Kunstencentrum Rotterdam is naar hem genoemd, maar gaat haar naam veranderen omdat Witte de With in Indie strafexpedities heeft geleid tegen de plaatselijke bevolking. Hij heeft mensen vermoord. Ik werd ongemakkelijk toen ik van dat besluit hoorde. Ik denk omdat het zo zwart wit is. En omdat het de volgende discussie aan het worden is waarin alleen maar goed of fout lijkt te bestaan. Het enge van zwart wit denken is dat er geen gradaties meer bestaan. Fout is fout.Een winkeldief is gelijk aan een seriemoordenaar. De Witte de Withstraat is even verwerpelijk als de Adolf Eichmannstraat.Ik ben zo bang dat er nieuwe taboes gecreeerd worden. Dat er in geschiedenisboeken geen plaatjes meer van Maarten Tromp of Michiel de Ruijter mogen staan omdat die ‘fout’ waren. Dat de VOC niet meer geroemd mag worden om haar ondernemerszin en vernieuwende systeem met aandeelhouders, omdat ze bloeide in een tijd van kolonialisme.Als je begint met het veranderen van namen ben je maar een stap verwijderd van een beeldenstorm. Als fout fout is, en het er niet toe doet hoe lang geleden iets plaats vond, moet je nu alle katholieke kerken afbreken vanwege de inquisitie van vijfhonderd jaar geleden. Zoals IS onlangs in Palmyra deed: een 2000 jaar oude Romeinse tempel opblazen omdat die stond voor ‘foute’ afgoderij.Volgens mij moet je de namen laten zoals ze zijn, moet je beelden niet afbreken. Wat je wel moet doen, en wat bijvoorbeeld al gebeurd is bij het beeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn, is een plakaat bij voegen met uitleg over wie hij was: waarom hij bewonderd wordt en waarom hij omstreden is. Net zoals er in geschiedenisboeken ruimte moet zijn voor de keerzijde van de gouden eeuw. Natuurlijk.Maar ik ben ook voor een zekere mildheid in ons oordeel. Elke tijd heeft zijn fouten, deze tijd ook. Hoe denk je dat er over driehonderd jaar wordt aangekeken tegen het feit dat er in Nederland honderdduizenden euro’s naar kunstencentra gaan, terwijl in Afrika mensen doodgaan van de honger?Er is een stroom op gang aan het komen van mensen die strooien met taboes. Taboes zijn als zaadjes: als je niet oppast groeien ze uit tot censuur.

Stasi

Tue, 22 Aug 2017 08:51:00 GMT

Ik was een paar dagen met mijn zoon in Berlijn. Om de hoek van ons hotel bij de Alexanderplatz, staat een immens, leegstaand gebouw; het voormalig Haus der Statistik, waar op de bovenste verdiepingen afdelingen van de Stasi gehuisvest waren. De Stasi was de meest efficiente inlichtingendienst die er ooit bestaan heeft; in haar archieven werden de gegevens van honderdduizenden mensen bewaard: in het geheim genomen foto’s, tapes van afgeluisterde gesprekken, verslagen van het volgen van iemand: waar hij zich bevond, wat hij deed, welke winkels hij bezocht, met wie hij contact had. Je zou de Stasi kunnen zien als voorloper van Facebook en Google, met dien verstande dat het verzamelen van gegevens tegenwoordig niet meer in het geheim hoeft te gebeuren.Via Facebook kan je van dag tot dag volgen wat iemand doet; via Whatsapp is bekend met wie je contact hebt; Google weet exact wat je hebt gekocht, en zelfs, wat je gaat kopen.De vergelijking met het voormalig oostblok gaat natuurlijk mank: daar werd je opgepakt, gemarteld en gevangen gezet.Maar ook hier blijft de opgeslagen informatie niet zonder gevolgen. Onder het mom van transparantie worden steeds meer gegevens gepubliceerd. Dat lijkt mooi, maar is vaak een vloek. Om een voorbeeld te noemen: ieder jaar weer verschijnen er lijstjes met slagingspercentages van scholen. Het gevolg is dat scholen defensief worden. Liever een lager schooladvies en een hoog slagingspercentage dan omgekeerd. Terwijl het doel van een school nou juist moet zijn om alles uit een leerling te halen; ook als je daarmee risico loopt.Hetzelfde zie je bij ziekenhuizen. Natuurlijk is het goed dat er misstanden aan het licht komen, maar er is al een instantie die dat controleert, de IGZ. Waarom dan al die lijstjes?Het probleem van het publiceren van cijfers is dat je vrij veel kennis en geduld nodig hebt om ze te kunnen interpreteren, en daar ontbreekt het veel mensen aan. De tragiek van onze transparante samenleving is dat ondanks de enorme hoeveelheid beschikbare informatie, of misschien juist daardoor, steeds minder mensen er kennis van nemen. Meer informatie betekent meestal meer meninkjes. Meer transparantie betekent vaak meer geruchten. Hoe gruwelijk de consequenties daarvan kunnen zijn heeft voormalig topambtenaar Demmink ondervonden. Hij werd door twee Turkse mannen beschuldigd van ontucht. Nu, tien jaar later, wordt de zaak geseponeerd omdat er ‘geen enkele steun is te vinden voor de stelling dat Demmink in Turkije is geweest’, aldus het hof.Door onze veelgeroemde openheid en vrijheid van meningsuiting is de man de afgelopen tien jaar door batterijen journalisten, columnisten en cabaretiers aangemerkt als verkrachter. Op basis van… ja, waarvan eigenlijk?Zodra een gerucht als waarheid wordt opgediend doemen de contouren van de DDR op.Transparantie is mooi, maar het is gevaarlijk spul.

Hiroshima revisited?

Tue, 15 Aug 2017 12:59:00 GMT

Vanwege al het dreigende nieuws rond Noord Korea besloot ik gisteren de BBC documentaire Hiroshima te kijken over de enige keer in de geschiedenis dat er atoombommen zijn gebruikt. Zonder een al te opzichtige vergelijking te willen maken met nu, daarvoor zijn er heel veel zaken totaal anders, toch een paar dingen die me opvielen.Het belangrijkste was: hoe beslissend woorden kunnen zijn.Nadat Duitsland in juli 1945 was verslagen eisten de Amerikanen aanvankelijk een onvoorwaardelijke overgave van Japan. Die woorden werden later bijgesteld. Amerika eiste niet de onvoorwaardelijke overgave van Japan maar van het Japanse leger. Dat was een wezenlijk verschil, want door die laatste formulering zou de keizer van Japan zich niet hoeven overgeven. En de keizer was voor Japanners wat Allah is voor extreme moslims: iets of iemand om je voor dood te vechten. Dat was waar de Amerikanen zo bang voor waren: een guerilla oorlog tegen Japan. Tegen jongemannen die waren opgeleid om zelfmoordaanslagen te plegen; kamikazepiloten, mannen met bomgordels. De Amerikanen hoopten door de formulering iets minder sterk te maken, de Japanners een uitweg te bieden: het leger moest zich overgeven, de keizer niet. Zo kon een gruwelijke grondoorlog voorkomen worden.De Japanse regering interpreteerde die woorden echter totaal anders. Zij zagen het als een veelbelovende ontwikkeling. Ze dachten dat de Amerikanen hun ultimatum afzwakten omdat ze uitgeput waren, omdat ze de oorlog zo snel mogelijk wilden beeindigen. Hun conclusie was dus: stand houden en wachten tot de VS op zou geven. Premier Suzuki verwierp het ultimatum en gebruikte het woord ‘mokusatsu’ wat betekent: met verachting. Daarop besloot president Truman de atoombom te gebruiken. Die bom werd overigens in het vliegtuig, de Enola Gay, geladen op Tinian, een klein eilandje in de Stille Oceaan. Ik zocht het op: het ligt hondervijftig kilomter van Guam, het eilandje dat nu bedreigd wordt door Noord Korea. Op 6 augustus 1945 werd de bom op Hiroshima gegooid. Daarna zei president Truman: ‘Als ze onze voorwaarden nu niet accepteren, zal er een hel op aarde op hen neerdalen zoals nooit eerder vertoond.’ Dat ligt heel dicht bij de woorden van Trump die vorige week zei dat Noord Korea te maken zal krijgen met ‘vuur en furie op een manier die de wereld nog nooit gezien heeft.’De burgemeester van Hiroshima reageerde als volgt: ‘Burgers van Hiroshima, de schade is groot, maar dat is te verwachten tijdens een oorlog. Houd hoop. Verlies de moed niet.’Het zijn absurde woorden als je bedenkt dat er net 78.000 doden zijn gevallen en 80.000 gewonden.Woorden kunnen onschuldig zijn en levensgevaarlijk. De tanden van een leeuwin: ze draagt er haar jongen mee; ze bijt er haar prooi mee dood.

De stop van de rivier

Fri, 11 Aug 2017 13:37:00 GMT

Vakanties stoppen niet als ze zijn afgelopen, ze ontwikkelen zich door. Omdat je geheugen dynamisch is. Mijn geheugen heeft een talent voor het vasthouden van leuke, grappige dingen en het vergeten van de irritaties, het urenlange wachten in een stinkende file, de eindeloze jacht op muggen in zweterige slaapkamers van vieze vakantiehuisjes, de onbeschofte bediening van arrogante Franse obers.Omdat ik dit jaar niet met vakantie ga, een herinnering. Omdat die vaak beter zijn dan de vakantie zelf.Jaren geleden was ik met mijn gezin in Villerville, Normandie. Het ligt tegenover Le Havre aan de monding van de Seine, in feite precies daar waar de rivier in zee stroomt. We waren een uur daarvoor aangekomen na een week regen op een camping in de Bourgonge. Het was mijn eerste kampeerervaring en tevens mijn laatste. Gelukkig bestond het tweede deel van onze vakantie uit het verblijf in een prachtig Chambre d’Hotes: een negentiende eeuws Pippi langkous huis met uitzicht op de zee en de Seine.We genoten van het idee dat we die nacht zouden slapen in kamers waar het niet stinkt naar koeienstal en waar ’s ochtends je kleren droog zijn; van een eigen badkamer waar je niet op de warme WC bril van je voorganger hoeft te zitten en van de luxe van een bed met een echt matras en een lattenbodem. Voor het eten maakten we een wandeling over het strand dat bij laag water ongeveer vijftig meter breed is. Bij hoog water komt de zee tot aan de kade. Het hoogteverschil tussen hoog en laag water is daar meer dan vijf meter. Toen we bij de rand van het water waren gekomen vroeg mijn zoontje of straks de zee weer hoog wordt. ‘Ja’, zei ik, ‘dat gaat altijd door. Steeds komt de zee op en gaat hij weer af.’ Ik twijfelde nog even of ik hem zou vertellen over de aantrekkingskracht van de maan, maar ik besloot het niet te doen. Ook al omdat ik zelf ook nooit helemaal precies weet hoe dat zit.Tegen achten liepen we terug. De kinderen renden voor ons uit. Ik ademde de zeelucht in en wou dat alles altijd zo zou blijven.Ineens bleef mijn zoontje staan. Hij keek naar de grond. Toen riep hij: ‘Pappa!’Hij was duidelijk opgewonden over iets. Ik liep naar hem toe. ‘Pappa’, riep hij nog een keer omdat ik niet snel genoeg liep naar zijn zin.Toen ik er was zei hij: ‘Hier’ en hij wees op een rond gat tussen de stenen en het zand. Ik zag aan zijn houding dat hij ontzettend trots was op z’n vondst, maar begreep niet wat hij bedoelde.‘Wat is dat?’, vroeg ik.‘Daar’, zei hij nog een keer triomfantelijk.‘Ja’, zei ik, ‘ik zie het. Maar wat is dat?’ ‘Dat’, zei hij terwijl hij zijn handen in z’n zij zette, ‘is de stop van de rivier.’

Vrouwenvoetbalnostalgie

Tue, 08 Aug 2017 09:47:00 GMT

Na de gewonnen finale probeerde ik de populariteit van het vrouwenvoetbal te verklaren.Het heeft natuurlijk te maken met het feit dat iets voetballends eindelijk weer eens iets Europees wint. Dat zijn we niet gewend. Ik betrapte me daar tijdens de finale ook steeds op: het gaat toch niet lukken, dacht ik. Goed, we zijn ver gekomen, maar je zal zien, op het moment supreme gaat het mis. Zelfs toen we drie minuten voor tijd met 4-2 voor stonden wist ik nog zeker dat we het niet gingen redden.Maar dat verklaart niet alles. Het ontbreken van het grote geld is ook aantrekkelijk. Zodra er veel geld te verdienen is komen er verkeerde, opportunistische types op af. Types die, als je op de borrel met ze staat te praten, steeds over je schouder kijken en zich zonder iets te zeggen omdraaien als er een interessanter iemand voorbij komt.Ooit maakte ik CD’s. In die tijd was de platenwereld een wereld waar je veel geld kon verdienen. Daar liepen dus veel van die sneue types rond.Tegenwoordig schrijf ik boeken: van boeken wordt niemand rijk, behalve Mai Spijkers. Dat is aan de ene kant jammer, maar het voordeel is dat er voornamelijk mensen werken die bevlogen zijn; die daar zitten omdat ze boeken maken belangrijk vinden.Dat is ook mooi aan het vrouwenvoetbal: de mensen die er in werken doen dat omdat ze het echt willen. Geld is namelijk geen reden. Maar er is nog iets dat volgens mij de populariteit verklaart: nostalgie. Het vrouwenvoetbal heeft een sterk touwtje uit de brievenbus gehalte. Het verlangen naar naar de jaren vijftig toen iedereen arm was, toen iedereen nog solidair was met elkaar, toen er nog geen ME nodig was bij wedstrijden, toen voetballers na een doelpunt gewoon juichten in plaats van allerlei gestoorde dansjes te doen. In feite zijn de populariteit van Boer zoekt vrouw, Heel Holland bakt, en het EK vrouwenvoetbal een gevolg van hetzelfde: het verlangen naar onschuld.Het verlangen naar een tijd waarin alles nog puur en echt was.Ik heb het hier al eens eerder gezegd: die zogenaamde solidariteit uit de jaren vijftig was volgens mij schijn. Natuurlijk, het was een veilige, duidelijke tijd, maar het was ook bekrompen, gesloten en naargeestig. Voetballende vrouwen werden in die tijd echt niet getolereerd, om maar eens iets te noemen.Maar nostalgie is onuitroeibaar. Ik zag een interview met een deelnemer aan de Canal parade die verlangde naar de tijd dat het nog uitsluitend voor homo’s was. Hij vond dat al die transgenders en interseksuelen en hetero’s de boel maar verziekten. Mooi wel, die bekrompen nostalgie op een feest waar de vrijheid van ‘zijn’ wordt gevierd. Hoewel ik me al vaker heb afgevraagd hoe vrij mensen die zich allemaal verkleden als The Village People nou werkelijk zijn. Terug naar het vrouwenvoetbal. Ik heb ervan genoten en ik hoop dat het nog lang klein zal blijven. Maar ik vrees het ergste.Het is nog maar één dag na de gewonnen finale; maar de nostalgie begint al aan me te vreten.

The Joshua Tree

Thu, 03 Aug 2017 12:03:00 GMT

Afgelopen weekend trad U2 op in het Johan Cruijff stadion om het album The Joshua Tree integraal te spelen. Ik was, zoals wel vaker, te laat met reserveren, dus besloot ik het album nog eens helemaal, met de koptelefoon op, te beluisteren.Even los van de prachtige muziek, viel het me weer op hoe goed de teksten zijn. En hoe interessant de onderwerpen. Het begint al met Where the streets have no name. De titel refereert aan Dublin waar je iemands religieuze achtergrond en inkomen kan aflezen aan de straat waarin hij woont. En als je het groter trekt: het land waarin je geboren wordt bepaalt je toekomst. Bono verlangt naar daar waar de straten geen naam hebben. Waar iedereen gelijke kansen heeft. Er staan veel politiek geladen teksten op; niet drammerig, zoals Bono later wordt, naar mooi, gedetailleerd. Ik zag een interview met Anthony Hopkins. Hij zegt: bij acteren moet je maar een stukje van een personage laten zien, nooit alles. Zo is het met teksten ook: geef een detail, schets de sfeer, dan gaat de fantasie van de lezer zelf aan het werk. Daarom hou ik niet van volkszangers: het is zo dichtgesmeerd. Bullet the blue sky schreef Bono naar aanleiding van een bezoek dat hij bracht aan Nicaragua en El Salvador. Hij zag wat Amerika daar had aangericht. Het nummer is zo actueel als maar kan: Plant a demon seed. You raise a flower of fire. Het zou zo over Trump kunnen gaan.Running to a standstill gaat over een heroineverslaafd meisje in Dublin. Ze woont in een van de zeven woontorens in een troosteloze wijk. I see seven towers, but I see only one way out. Mooi hoe Bono speelt met taal. Goeie titel ook: het rennen naar stilstand als beeld voor het rusteloze zoeken naar een shot om niks meer te hoeven voelen.Dan Red Hill Mining Town dat gaat over mijnwerkersstakingen in Engeland. Premier Thatcher wil de mijnen sluiten omdat ze niet rendabel meer zijn. De film Billy Elliot speelt tegen dezelfde achtergrond. De paradox: het werk in de mijnen is vreselijk, je hebt het zo vaak vervloekt en toch wil je het vast houden, want je hebt niets anders. I’m holding on, You’re all that’s left to hold on to.Dertig jaar geleden luisterde ik minder naar de teksten. Ik werd meer aangetrokken door de muziek en door losse zinnen. I still haven’t found what I’ m looking for, was zo’n zin. Zoekende was ik, en het was fijn dat ik niet de enige was.Alhoewel U2 na the Joshua Tree nog prachtige platen heeft gemaakt, werd het nooit meer zo goed als toen. Het succes keerde zich tegen Bono: hij ging geloven dat hij god was. Dat is vaak de tragiek van succesvolle mensen: ze gaan denken dat ze god zijn. Misschien is dat het probleem van god zelf ook wel.The Joshua Tree is een oprechte, geengageerde, opstandige en intelligente plaat. Die zouden er meer gemaakt moeten worden. Er zou sowieso meer geengageerde kunst gemaakt mogen worden. De tijd schreeuwt erom.Als er iets is waar kunst goed in is: uit iets lelijks, iets afschuwelijks, iets prachtigs maken.

Zwarte kousen trans

Wed, 02 Aug 2017 08:55:00 GMT

Mijn grootvader dacht dat homoseksualiteit aangeleerd gedrag was. In die tijd een breed gedragen mening, inmiddels weten we beter.Ik moest de afgelopen week aan hem denken toen het ging over transgenders. Naar aanleiding van de gemeente Amsterdam die met een genderneutrale taalgids voor ambtenaren kwam en de NS die ‘Beste reiziger’ gaat zeggen ipv ‘Dames en heren.Ik betrapte mezelf erop dat ik dezelfde twijfel had als mijn grootvader indertijd: is het nou echt zo dat je in een verkeerd lichaam geboren kan worden? Twijfelen er echt zoveel mensen aan hun geslacht? Is het geen mode verschijnsel? Praten mensen het elkaar niet aan?Een tijdje geleden las ik een verhaal over een man die zich had laten ombouwen tot vrouw en later weer terug tot man. Maar, dacht ik, je moet je oordeel niet laten bepalen door uitwassen. Ik vind al die clipjes van rappers met gouden kettingen die tegen de billen staan te rijden van ‘bitches’ zoals vrouwen in die kringen schijnen te heten, ook uitwassen. Maar daarom veroordeel ik heteroseksualiteit nog niet. Daarbij, was mijn jeugheld David Bowie niet androgyn?Dus ik besloot dat ik het prima vond dat we onze taal herzien en dat er genderneutrale wc’s komen. Democratie kost nou eenmaal geld. Ik werd weer aan het twijfelen gebracht door een interview in de NRC met een van de transgenders die het onderwerp op de agenda heeft gezet. Hij vindt dat er in de geboorte akte moet komen te staan: ‘Bij geboorte gezien als meisje’ en hij vindt dat we niet meer beschuit met roze of blauwe muisjes moeten eten, maar, neutrale, witte.Ook spreekt hij mij, de lezer, rechtstreeks aan. Hij zegt: ‘Mijn bestaan roept ook vragen over uw wezen op’. Nou, ik twijfel aan veel, vroeger meer dan nu, maar de zekerheden díe ik heb worden echt niet aan het wankelen gebracht door de aanwezigheid van een transgender. Wat een zelfoverschatting. En wat een betutteling om het over de kleur muisjes te hebben.Je ziet dat vaak met de verspeiders van een ‘heilige’ boodschap: ze zijn zo dwingend. Je zag dat bij de Zwarte pieten discussie ook.Ze doen denken aan zwarte kousen dominees, aan orthodoxe imams, aan mensen die zeggen dat drie druppels Bachremedie beter is dan chemotherapie. Dit soort predikers zijn juist een vijand van de acceptatie. Ik word vanzelf anti als iemand me, vol morele superioriteit, zegt wat ik wel en niet mag doen.Ruud Gullit en Frank Rijkaard hebben meer betekend voor de acceptatie van Surinaamse Nederlanders dan welke politicus of actiegroep of demonstratie ook. Eberhard van der Laan doet meer voor de acceptatie van kankerpatienten dan welke folder of media campagne ook. Niet omdat ze het er voortdurend over hebben, juist niet.Wat trangenders echt zou helpen is een voorbeeld; een Gullit, een van der Laan. Iemand die we kunnen bewonderen om wat hij kan en die toevallig ook transgender is.Als destijds Joseph Luns had gezegd dat hij homo was, had mijn grootvader homoseksualiteit zonder enig probleem geaccepteerd.

Het Italië van Noord Europa

Mon, 24 Jul 2017 12:46:00 GMT

Vrijdag onthulde Der Spiegel dat er geheime afspraken zijn gemaakt tussen de grote duitse automerken, VW, Audi, Porsche, BMW en Mercedes. Daarmee breidt dieselgate zich verder uit; er lijkt ook sprake te zijn van kartelvorming.Het is het aloude verhaal van bestuurders die denken dat ze onaantastbaar zijn. Wie te lang teveel macht heeft gaat zich vanzelf als maffia gedragen.Het is overigens ook ingewikkeld. Ik sprak iemand die in de raad van bestuur van een heel groot bedrijf zit. Hij zei: ‘Bijna alle mensen in mijn omgeving zeggen ja en amen tegen me. Vrijwel niemand durft me tegen te spreken. Voor je het weet ga je denken dat je altijd gelijk hebt.’Duitse auto’s zijn populair omdat ze zo degelijk en betrouwbaar zijn. Alles wat uit Duitsland komt wordt gezien als degelijk en betrouwbaar. Ook al is dat de laatste jaren aantoonbaar niet waar: denk aan Dieselgate, maar ook aan de Deutsche bank die tot over zijn oren in de Liboraffaire zit en net voor 66 miljoen euro moest schikken. Denk ook aan Hoeness, de president van Bayern Munchen die vanwege belastingontduiking 3,5 jaar in de cel zat, maar inmiddels weer doodleuk president is. Denk ook aan het onderzoek naar corruptie bij de toekenning van het WK voetbal aan Duitsland in 2006.Duitsland is het Italie van Noord Europa aan het worden.Het maakt de consument niets uit. De verkoop van Volkswagens is in 2016, het jaar na het uitbreken van het dieselschandaal, niet gedaald, maar juist gestegen. De verontwaardiging van de consument wordt met de mond beleden niet met daden. Precies hetzelfde zag je tijdens de bankencrisis: mensen verweten bankiers hebzucht, terwijl ze zelf hun spaargeld voor een half procentje meer op een vaag Ijslands bankje zetten. Ik vind dat iedereen die na 2015 een nieuwe Volkswagen heeft gekocht zijn mond moet houden over het milieu. Net zoals mensen die vlees eten niet verontwaardigd moeten doen over de jacht.Net zoals mensen die fan zijn van Real Madrid niet moeten zeuren over corruptie.Net zoals mensen die kleren bij de Primark kopen niet moeilijk moeten doen over kinderarbeid.Als wordt bewezen wat Der Spiegel beweert, dan zullen er strafzaken volgen en grote boetes worden uitgedeeld. Maar ik verwacht niet dat een van die bedrijven zal omvallen. Ten eerste omdat de Duitse regering dat niet laat gebeuren en ten tweede omdat consumenten, wij dus, het helemaal geen punt vinden dat er geschoemeld wordt.Wij willen brood, spelen en degelijke auto’s.

Vrouwenvoetbal

Mon, 17 Jul 2017 15:00:00 GMT

Gisteren is het EK voetbal voor vrouwen begonnen. Er was de afgelopen weken veel aandacht in de media over dat er zo weinig aandacht in de media was voor vrouwenvoetbal. Ik dacht nog: als al die aandacht in de media nou was gebruikt voor vrouwenvoetbal.Ik zag de wedstrijd Nederland - Noorwegen en het viel me op dat het Nederlands elftal zo herkenbaar Nederlands voetbal speelde. Veel druk naar voren, steeds op de bal jagend, steeds de aanval zoekend. Het enige verschil met de mannen is dat het minder snel en explosief is. Het tempo ligt op het niveau van dat van de mannen in de jaren zeventig. Mooi om die beelden weer te zien: Cruijff, Keizer en Krol die zeeen van tijd hebben om een bal aan te nemen en es rustig te overleggen naar wie ze hem gaan spelen.Net zoals het prachtig is om oude beelden van Wimbledon te zien: Bjorn Borg met een houten Donnay racket die, vergeleken met Federer en Nadal nu, rustig over het gras kuiert om een forehandje te slaan.In die zin zou de acceptatie van vrouwenvoetbal wel eens sneller kunnen gaan dan menig journalist denkt: onbewust doet dat lage tempo mensen denken aan de gloriedagen van het Nederlandse voetbal: Duitsland 74; Argentinie 78. Ook kwa beeld: alle voetballers hadden lang haar.In al die artikelen over vrouwenvoetbal de afgelopen weken werd regelmatig gesteld dat vrouwensport altijd minder aandacht krijgt dan mannensport. Dat is volgens mij niet zo: de hockeydames zijn minstens even populair als de hockeymannen. Hetzelfde geldt voor handbal en volleybal. Tennis.Volgens mij is het maar van wat je gewend bent. Wat je het eerst hebt leren kennen. Ik maakte als kind bijvoorbeeld kennis met wielrennen doordat wij Tour de France keken: een mannengebeuren. Daar is wielrennen voor mij geijkt. Dus toen, decennia later, vrouwen dat ook gingen doen, moest ik daar aan wennen. Sterker, het went eigenlijk niet: ik volg nooit een vrouwen wielren wedstrijd.Bij tennis had ik dat niet omdat ik ben opgegroeid met Wimbledon waaraan zowel vrouwen als mannen meededen. Ik keek net zo lief naar John McEnroe als naar Chris Evert.Bij handbal is het zelfs omgekeerd. Ik ben het gaan volgen toen de dames het een paar jaar geleden zo goed deden op het WK en later de Olympische spelen. Mannenhandbal interesseert me niks. Dus volgens mij heeft die aandacht niks te maken met sexe discriminatie; het is meer het principe: wie het eerst komt die het eerst maalt. Of: wat de boer niet kent dat lust hij niet. Wel een feit is is dat vrouwen een stuk minder verdienen. In de top honderd van best verdienende sporters staat maar een vrouw: Serena Williams. Dat geldt niet exclusief voor sport: in het bedrijfsleven verdient een vrouw in precies dezelfde Ik vrees dat dat komt door dezelfde reden die ik hierboven noemde. Omdat dat de wereld is zoals we die hebben leren kennen. Omdat we het gewend zijn. Omdat de menselijke geest niet van verandering houdt. Omdat de mens in wezen oerconservatief is.

Rouwpopulisme

Tue, 11 Jul 2017 10:38:00 GMT

Afgelopen week overleed Tijn Kolsteren.Allerlei bekende en onbekende Nederlanders rouwden om zijn dood. Zelfs de koning sprak over hem. Ik merkte dat ik er een dubbel gevoel bij had. Waarom toch, vroeg ik me af?Misschien vertrouw ik de emoties van BN-ers niet zo. Ik bedoel, ik begrijp dat je geraakt bent door het verhaal van Tijn, maar waarom moet die emotie met iedereen gedeeld worden? Het leek af en toe meer te gaan om de emotie van de BN-er dan om de goede zaak.Wat ik ook ongemakkelijk vind is het willekeurige karakter van de bereidheid van mensen om iets te doen.Het is hetzelfde ongemak dat ik had bij de Icebucketchallenge; ineens is een ziekte sexy. Maar hoed je voor het moment dat de hype voorbij is. De stroom geld voor onderzoek naar ALS is allang weer opgedroogd. Kennelijk vinden we het nu ineens niet meer belangrijk.En dat terwijl op het moment van de hype, je bijna geen nee kon zeggen. Je MOEST meedoen, anders deugde je niet. Dat is een ander ongemak dat ik voel bij dit soort acties: er zit een sterk goed/fout oordeel in. Je mag er eigenlijk geen kanttekeningen bij maken. Dat een jaar later niemand meer iets geeft om de betreffende ziekte of ramp, doet er vervolgens niet toe. Collectieve sympathie en collectieve rouw zijn als een sprinkhanenplaag: ze strijken ergens neer, vreten alles kaal en trekken verder.Maar goed, misschien ben ik gewoon te recalcitrant. Ik kan nou eenmaal niet goed tegen het rouwpopulisme van de huidige samenleving. Voor mij is rouw iets individueels, iets dat je met een paar mensen deelt, niet met het hele land. Rouw is langdurig, iets dat jaren aanhoudt, geen instantemotie.Maar kennelijk is er behoefte aan collectief gevoel. En ergens begrijp ik dat verlangen ook wel: ontroerd zijn door Tijn is misschien wel het enige gemeenschappelijke wat we nog hebben in deze verdeelde samenleving. Maar dat is ook meteen het probleem: een jongetje van zes dat dood gaat en iets goeds wil doen voor medepatienten is zo overduidelijk sympathiek; zijn vroege dood zo verdrietig: dat iedereen daardoor ontroerd is, is niets meer dan een schijn eensgezindheid; een schijn verbondenheid.Youp van t Hek en premier Rutte gebruikten grote, definitieve woorden. Ze zeiden dingen als “we zullen je nooit vergeten’, ‘we missen je allemaal’.Van t Hek schreef in zijn column in NRC over de les die Tijn ons geleerd had over hoe we in het leven moesten staan. Dat is mooi, aan de andere kant denk ik: volgende week brandt hij weer iemand tot de grond toe af in zijn column, dus hoezo heeft hij iets van die jongen geleerd? Tijn stond toch juist voor liefde.Nou ja, ik weet het ook niet.Dat er met nagellakken, met behulp van BN-ers miljoenen zijn opgehaald voor een goed doel is geweldig, maar ook volstrekt willekeurig. Eigenlijk net zoals het leven.

Sgt Peppers

Mon, 03 Jul 2017 07:53:00 GMT

Vorige maand verscheen de opnieuw gemixte uitgave van de moeder aller popalbums, Sgt Peppers Lonely Heartsclub Band. Een museumstuk noemde George Martin, de producer van de Beatles, het album indertijd en inderdaad de plaat is zelfs vijftig jaar na verschijnen nog onaangetast in zijn grootsheid. De nachtwacht, de denker, Guernica.De overigens vrij eenvoudige gitaarliedjes zijn zo totaal anders benaderd: blazers in ‘Sgt Peppers’, een harp in ‘She’s leaving home’, een clavecimel in ‘Fixing a hole’; een citar in ‘Within you, whitout you’ en natuurlijk het symphonieorkest dat alleen maar een glijdende toon omhoog speelt in ‘A day in the life’.Het is onvoorstelbaar anders dan alles wat er was en wat er ooit zal zijn.Misschien is het meest bijzondere wel dat het album meteen al zo’n waardering kreeg, want de Beatles liepen enorm ver voor de troepen uit. Enigszins onderbelicht zijn mijns inziens de teksten. Natuurlijk, in de dagen van ‘Love me do’ en ‘Please please me’ was het niet om aan te horen. Of eigenlijk niet om aan te lezen. Maar later wordt het echt beter. De tekst van ‘She’s leaving home’ over een meisje dat het ouderlijk huis verlaat, is prachtig. ‘A day in the life’ is een hoogtepunt. Een soort impressionistisch schilderij, flarden van een dag, iemand die wakker wordt en radio aanzet en in sluimertoestand het nieuws tot zich neemt. Onheilspellend. Nog even actueel nu als toen.Terug naar de muziek.Waarom een nieuwe mix? De Beatles geloofden in mono, niet in stereo. Alle aandacht ging dus uit naar de mono mix. De stereomix werd er even ‘bij gedaan’, omdat de platenmaatschappij dat nou eenmaal wilde; de Beatles zelf waren er niet eens bij aanwezig. Omdat niet veel later stereo de norm werd, werd die snel, niet zo zorgvuldig gemaakte stereomix, de mix we allemaal kennen. Op verzoek van Paul en Ringo deed Giles Martin, de zoon van George, het opnieuw.Het resultaat is onvoorstelbaar. De nummers zijn nu zoveel rijker en krachtiger. In vergelijking met de nieuwe klinkt de oude zo vlak. Martin heeft alle sporen uit elkaar getrokken en de instrumenten een nieuwe plek gegeven. Om een voorbeeld te geven: de zang van McCartney in het titelnummer staat nu in het midden in plaats van links. Dat maakt een enorm verschil; het geeft de andere instrumenten veel meer ruimte. Waar je welk instrument zet is heel belangrijk: voor het geluid, de dynamiek, de zeggingskracht. Daarbij heeft Martin ook de klankkleur van de instrumenten hier en daar verbeterd: de bas van McCartney klinkt voller, de drums van Ringo heftiger.Er wordt nog al eens lacherig gedaan over het basale drumwerk van Starr. Ik vind hem een geweldige drummer. Eentje die alleen doet wat nodig is, niets meer. Dat hoor je door die nieuwe mix nog beter. Elke slag is raak. Eén rake slag zegt meer dan tien fills, hoe virtuoos ook gespeeld.Het luisteren naar de hernieuwde Sgt Peppers ontroerde me. De gedachte dat vier jongens in een paar jaar tijd alles veranderden; ze waren pas dertig toen ze uit elkaar gingen; de explosie van creativiteit; de schoonheid van alles. Het brengt me terug bij mijn stelling dat kunst belangrijk is. Lastig precies te duiden waarom, dat maakt het ook zo kwetsbaar. Kunst is niet iets dat je in cijfers uit kan drukken. Ja, de Beatles zijn er erg rijk van geworden, maar Van Gogh verdiende niets.Het verschijnen van Sgt Peppers in 1967 was een gebeurtenis die even verstrekkende gevolgen heeft gehad voor de kunst als de val van de muur voor de geschiedenis. Of het einde van de Tweede Wereldoorlog.De nieuwe mix is alsof de oude zwart wit beelden kleur hebben gekregen. Je moet het echt luisteren. Koptelefoon op, ogen dicht en op play drukken.

Arthur over MODWZHM bij Paul de Leeuw

Fri, 02 Mar 2012 00:00:00 GMT

Arthur vertelt bij Paul de Leeuw over Midden op de weg, zo hard mogelijk.

Arthur zingt Speel Iets Moois bij Vara Laat

Fri, 02 Mar 2012 00:00:00 GMT

Vara Laat, 25 februari 2004

Arthur zingt Contract (videoclip)

Thu, 01 Mar 2012 00:00:00 GMT

Arthur zingt Spijkers bij Laat de Leeuw

Wed, 29 Feb 2012 00:00:00 GMT